Hoofdnavigatie
- Homepage
- Nieuws
- Vrije tijd & toerisme
- Verkeer & vervoer
- Ondernemen
- Werk en inkomen
- Wonen & milieu
- Jeugd & onderwijs
- Zorg & welzijn
- Stad in beeld
- Gemeente
2 september 2010
Typisch Amsterdams - Amsterdammertjes
3 mei 2010
- Arnold Korporaal
Ze zijn verkrijgbaar in chocola, op T-shirts en condooms, als dasspeld, cocktailprikker of als peper- en zoutstel: Amsterdammertjes. De roodbruine, metalen paaltjes zijn gehaat en geliefd, maar ook symbolisch voor Amsterdam.
De eerste ‘Amsterdammertjes’ verschenen eeuwen geleden al op straat. Op een oude tekening uit 1752 is te zien hoe rijen paaltjes de Botermarkt (het huidige Rembrandtplein) afschermden tegen het koetsverkeer.
Schamppalen
In de negentiende eeuw werden op straathoeken ‘schamppalen’ geplaatst; die moesten voorkomen dat de slecht bestuurbare koetsen en rijtuigen stukken van de gevel af schampten. In 1903 verschenen de eerste paaltjes met drie andreaskruisen erop, bij de nieuwe Melkmeisjesbrug over de Brouwersgracht.
In de jaren zestig nam het autoverkeer in de stad drastisch toe; de stoep werd het domein van geparkeerde auto’s. Op aandringen van wijkcentrum De Leidse in Last werden op 8 december 1972 de nieuwste exemplaren Amsterdammertjes geplaatst in de strijd tegen het parkeergeweld. In 1984 bereikte het aantal paaltjes een hoogtepunt en telde de stad maar liefst 100.000 Amsterdammertjes.
Inspirerend
Niet iedereen was er blij mee. Onhandige chauffeurs, slingerende fietsers en onoplettende toeristen kunnen erover meevloeken. Vaak werden de Amsterdammertjes gewoon omver gereden. Of meegenomen door Amsterdammers die naar Almere of Purmerend emigreerden, waar ze als ‘heimweeobject’ in de tuin belandden. Het Amsterdammertje was ook goed om lege plekjes op te vullen in cafe’s of in sekshuizen, als inspirerend voorbeeld. 
In de jaren negentig werd het roer omgegooid: straten moesten voortaan zo leeg mogelijk worden. Bovendien werden de paaltje grotendeels overbodig door de invoering van betaald parkeren. Inmiddels zijn rijen Amsterdammertjes vervangen door hoge, hardstenen stoepranden. Op dit moment zijn er naar schatting zo’n 36.000 over. In 2020 zullen de meeste Amsterdammertjes verdwenen zijn.
Liefhebbers kunnen een (nieuw) Amsterdammertje kopen bij de materiaaldienst van de gemeente, Pieter Braaijweg 10 in Duivendrecht. Informeer naar de mogelijkheden op telefoonnummer 020-561 2111.
Bronnen:
- Het Amsterdammertje, Plan Amsterdam (november 1995), Anneke van der Stoel
- ‘Amsterdammertjes voor de bijl’, Parool (zaterdag 17 april 2004), Hans Hoekstra
- ‘Amsterdammertje is gewild als souvenir’ , Echo (woensdag 29 oktober 1986)
- Wikipedia
- Het XYZ van Amsterdam