In het kort
Op 4 mei doet 80% van de Amsterdammers mee aan de dodenherdenking. De stad telt ongeveer 150 oorlogsmonumenten: van het Nationaal Monument op de Dam tot een eenvoudig kruis of plaquette.
Op deze pagina
Op 4 mei doet 80% van de Amsterdammers mee aan de dodenherdenking. De stad telt ongeveer 150 oorlogsmonumenten: van het Nationaal Monument op de Dam tot een eenvoudig kruis of plaquette.
De Tweede Wereldoorlog kostte naar schatting ruim 80.000 Amsterdammers het leven, (evenveel inwoners als in stadsdeel Noord), maar niemand weet het exacte aantal. Het gaat om slachtoffers van deportaties, honger, bombardementen en executies.
Zonder pardon
Veel monumenten herinneren aan een bepaalde groep slachtoffers: zeelieden, postbeambten, joden, zigeuners, homoseksuelen, brandweerlieden, verzetstrijders of spoorwegpersoneel, en soms aan een enkel persoon. Zoals het houten kruis ter nagedachtenis aan de twaalfjarige Keesje Brijde, die voor zijn moeder stukjes houtskool zocht op het rangeerterrein in het Oostelijk Havengebied, maar zonder pardon door een NSB’er werd doodgeschoten.
Vergelding
Een ander oorlogsgedenkteken – de gevallen hoornblazer op het Weteringsplantsoen – herinnert aan de wrede executie van 30 Amsterdammers, op een grauwe morgen op 12 maart 1945. Het waren allen politieke gevangenen. Ze werden neergeschoten als vergelding voor een aanslag op iemand van de Sicherheitsdienst. Doorzeefd met kogels vielen ze tussen het vuil, dat al weken niet was opgehaald. Omstanders werden gedwongen om toe te kijken. Onbekenden bedekten de lijken met de Nederlandse vlag.
Duitse marsmuziek
Achter ieder monument schuilt een verhaal. Op 4 mei staat Amsterdam erbij stil. Tijdens de Nationale Herdenking op de Dam is tijdens de twee minuten stilte alleen het klapwieken van de duiven te horen. Zelfs geen vliegtuig, want ook het luchtruim boven Amsterdam is tijdens dodenherdenking gesloten.
1967
In 1967 werd dodenherdenking op de Noordermarkt ruw verstoord. Tijdens de stilte werd ergens een raam opengeschoven, waarna op volle sterkte Duitse marsmuziek losbarstte. Een Volkswagen-kever van de politie scheurde de straat in, brak de deur open en trof er een doorgedraaide, dronken Amsterdammer aan. Naast de pick-up een jongetje van tien jaar. De man, een veertiger, bleek een oud-SS’ers te zijn… (lees dit verhaal op www.moving-online.nl/jordaaninfo/index.html)
Bronnen:
- Geschiedenis van Amsterdam, deel IV, 1900-2000, uitgeverij Sun
- De Bezette Stad, Bianca Stigter, uitgeverij Athenaeum – Polak & Van Gennep
- Het Amsterdams Beeldenboek, vier eeuwen buitenbeelden, Amsterdams Fonds voor de Kunst.
- Om nooit te vergeten, Mies Bouhuys, Amsterdam 4+5 mei Comité
- Amsterdammers over dodenherdenking, Dienst Onderzoek en Statistiek, januari 2005