Speech bij Alliantie voor Zelfbeschikking, 26 september 2012

Beste aanwezigen,

Vijfentwintig jaar geleden streed ik hier vlakbij als Kamerlid voor vrouwenrechten. Vandaag sta ik hier als wethouder van Amsterdam om emancipatie en zelfbeschikking van vrouwen en homoseksuelen opnieuw mee te agenderen. De cirkel is rond.

"In Amsterdam kun je zijn wie je bent en worden wie je wilt zijn". Dat is wat emancipatie voor mij betekent. Hebben we dat dan nog niet bereikt?

Nee.

Vorig jaar presenteerde ik de beleidsnota vrouwenemancipatie. Niet om de jaren zeventig te laten herleven, maar omdat zo'n nota, juist in deze tijd hard nodig is.

Intussen maak ik de stand op van integratie in Amsterdam. De vooruitgang die op veel vlakken is geboekt, is langzaam en kwetsbaar. We kunnen het begrip ‘integratie' nog niet achter ons laten. Maar wat betekent integratie op dit moment?

Ik zie drie categorieën:

• hardnekkige sociaal-economische en culturele vraagstukken;
• excessen en;
• dagelijkse zorgen en confrontaties

Deze drieslag beïnvloedt de staat van integratie en de beleving daarvan. Wat opvalt is dat het bijna altijd over vrouwen gaat. Wie het heeft over integratie kan niet om vrouwen heen.

Om een voorbeeld te geven van een exces: In Amsterdam leven tweehonderd tot driehonderd verborgen vrouwen, die niet of nauwelijks buiten komen. Vrouwen als Amira, die alleen naar buiten mocht om de kinderen naar school te brengen en boodschappen te doen. En ervan langs kreeg als zij volgens haar man te lang weg bleef.

Of een ander voorbeeld: acht tot tien Amsterdamse vrouwen worden jaarlijks achtergelaten in het land van herkomst. Of de vele meisjes die met harde of zachte hand gedwongen worden te trouwen met iemand die zij zelf als partner niet zien zitten. Of meest bedreigend, eergerelateerd geweld.

Dit zijn excessen. Ze zijn onacceptabel, ze komen gelukkig niet op grote schaal voor. De tradities en opvattingen die aan de oorsprong hiervan liggen zijn veel minder uitzonderlijk. Dat zien we aan hardnekkige vraagstukken in Amsterdam, zoals de geringe arbeidsparticipatie en economische zelfstandigheid van vrouwen met een Marokkaanse of Turkse achtergrond. Of gesloten gemeenschappen, die zich afkeren van de open Amsterdamse samenleving en emancipatie belemmeren. Of de homoseksuele Amsterdammers die door hun familie worden verstoten of gepest worden in hun buurt of op straat.

In het dagelijks leven ervaren Amsterdammers zorgen en confrontaties die te maken hebben met onderlinge verschillen. Dit kan leiden tot ongewenst gedrag dat per incident klein is, maar wel grote invloed heeft op mensen. Denk aan intimiderend gedrag van mannen op straat - sissen, toeteren - waardoor vrouwen zich minder vrij bewegen. Of zorgen van ouders over het wel of niet gemengd zwemmen van hun dochter.

In de ruim twee jaar dat ik als wethouder verantwoordelijk ben voor de portefeuille diversiteit heeft het me getroffen hoe hard sommige vrouwen en meisjes moeten knokken om hun eigen keuzes te kunnen maken.

Kernboodschap

Ik vind dat alle mensen in vrijheid hun leven moeten kunnen leiden zonder dreiging, geweld of angst. Helaas is er meer onvrijheid dan ons lief is. Nog altijd zijn veel vrouwen en ook sommige mannen niet in staat óf niet vrij om eigen keuzes te maken. Dat maakt hen kwetsbaar.

Slachtoffers van excessen hebben fysieke en juridische bescherming nodig. Maar het belangrijkst is om mensen in hun kracht te plaatsen, zodat zij voor zichzelf kunnen zorgen, hun eigen keuzes kunnen maken, de vrijheid van de Amsterdamse samenleving kunnen benutten. Daarvoor is emancipatie nodig.

Emancipatie stelt mensen in staat hun grenzen te verleggen, zich te ontwikkelen en de vrijheid te zoeken. Het vormt de sleutel naar meer zelfstandigheid en zelfbeschikking.

Burgerschap en emancipatie als strategie voor verandering

Integratie gaat dus vaak over vrouwen. Naast de inzet op emancipatie, vormt de inzet op Amsterdams Burgerschap een strategie voor verandering.

Amsterdams burgerschap gaat om het bouwen aan een tolerante stad die van iedereen is en waarin burgers elkaar aan durven te spreken. Burgerschap is daarom gestoeld op drie pijlers: participatie, verbondenheid en hoffelijkheid.

Burgerschap én emancipatie kunnen samen een sleutel tot zelfstandigheid en zelfbeschikking zijn. Wat staat ons hierbij voor ogen?

• Mensen benutten hun eigen kracht en nemen verantwoordelijkheid voor zichzelf. Veel vrouwen kunnen hierin nog een flinke slag maken door er bijvoorbeeld voor te zorgen dat zij over financiële middelen beschikken en de taal spreken.
• Mensen nemen verantwoordelijkheid voor elkaar. Ze kennen elkaar, letten op elkaar. Ze spreken elkaar aan op gedrag en komen voor elkaar op als zij iets zien gebeuren dat niet door de beugel kan. We hebben weerbare burgers nodig die lef tonen als de situatie daarom vraagt.

Norm stellen

Burgerschap en emancipatie kunnen we als overheid niet afdwingen. Mensen moeten het vooral zelf doen.Wat de overheid kan doen - móet doen - is het stellen van de norm en het bieden van perspectief.

Wij moeten als overheid duidelijk zijn over wat wel en niet toelaatbaar is in de Nederlandse samenleving. Achterstelling van meisjes en vrouwen kán en mag niet. Geweld jegens vrouwen en homo's wordt níet geaccepteerd.

Perspectief bieden

Door keuzes aan te reiken en te tonen dat élke gemeenschap ramen en deuren heeft die kunnen worden opengezet wordt perspectief geboden. De overheid ondersteunt dit door te investeren in netwerken van mensen die het verschil kunnen maken.

Zoals het netwerk Let's Be Open van lesbische meisjes van verschillende herkomst. Of de changemakers, die zich inzetten tegen huiselijk geweld.

Steun geven aan vrouwen en meisjes

Emancipatie en burgerschap is aan mensen zelf. Dit laat onverlet dat de overheid hard moet optreden bij excessen en met sociaaleconomisch beleid hardnekkige vraagstukken aan moet pakken. Dat doet Amsterdam. Ik geef u enkele voorbeelden:

• Al jarenlang wordt door het Steunpunt Huiselijk Geweld eergerelateerd geweld aangepakt. Dat werkt, gezien de 250 tot 300 advies- en hulpaanvragen die er jaarlijks binnenkomen.
• In opdracht van de gemeente wordt door Leerplicht-ambtenaren en in inburgeringsklassen opgelet of kinderen vrouwen zijn teruggekeerd na de vakantie.
• Echtgenoten kunnen hun vrouw niet langer zonder enige vorm van controle uitschrijven: Er moet eerste persoonlijk contact met de vrouw worden gezocht.

Het achterlaten van vrouwen en kinderen komt vooral voor tijdens de schoolvakanties. Daarom heb ik vrouwen en meisjes vóór deze zomervakantie opgeroepen om alert te zijn en zich voor te bereiden op een eventuele achterlating. Door bijvoorbeeld een telefoonnummer van de Nederlandse ambassade bij je te hebben. Na de vakantie heb ik alle betrokken gemeentelijke diensten, zoals bijvoorbeeld bureau leerplicht plus en de dienst Basis Informatie opgedragen om alert te zijn. Op dit moment zijn door Bureau Leerplicht 7 signalen aangemeld. Die zijn sinds begin september binnen gekomen. Twee hiervan zijn aangemeld bij de Dienst Basis Informatie met het expliciete verzoek de betreffende meisjes terug in te schrijven. En bij 2 cases is DBI verzocht vooralsnog niet uit te schrijven. Er moet bij deze 7 zaken nog wel een volledige inventarisatie gedaan worden en om die reden kunnen we nog niet bij alle zaken spreken van gedwongen achterlating. Nader onderzoek is dus nog nodig. Maar het net rondom achterlating móet zich sluiten.

Voor goede wetgeving is Amsterdam afhankelijk van Den Haag. Daarom ondersteunen we als stad het oprichten van een landelijke Taskforce.

Daarnaast pleit ik voor een onafhankelijke verblijfsvergunning in het geval van gedwongen achterlating bij vrouwen en kinderen die op basis van een afhankelijke verblijfstitel in Nederland verblijven.

En ik vraag het Rijk te onderzoeken of de bepaling dat wettelijke partners elkaar kunnen uitschrijven uit de gemeentelijke basisadministratie, aangepast kan worden.

Tot slot

Wie spreekt over integratie kan niet om de vrouwen heen. Dat zien we in de excessen, hardnekkige vraagstukken en dagelijkse zorgen en confrontaties, die de verzameling ervaringen vormen die het begrip integratie kleuren.

Burgerschap en vrouwenemancipatie zijn de strategieën voor verandering.

Ik ben optimistisch. Want zelfbeschikking is naar mijn overtuiging onvermijdelijk. Het kan lang duren of kort duren, het zal er écht voor íeder van ons komen.

Ik wil u iets voorlezen dat ik zag op de fotobeurs Unseen in Amsterdam, afgelopen zondag. Te midden van prachtige, ontroerende foto's van meisjes en jonge vrouwen een tekst:

'I really wish that my father will stop thinking that all daughters are supposed to be living with either her family or her husband. I really hope that some day, my family will finally realize that I'm different and I believe that living isn't living without any hardship... From the land of pampered and overprotected girls... Soraya.'

Ik reken erop dat u zich allemaal inzet om mijn optimisme te rechtvaardigen!

Dank u.