Aan de onderhandelaars,
Vijftien miljard extra bezuinigen is een opgave van formaat. Het vraagt om principiële keuzes, om structurele wijzigingen in Rijks financiën. Maar onder het motto "never waste a good crisis" hebben we nu dé uitgelezen kans om die keuzes te maken. Zo ontkomen we niet aan fundamentele keuzes in de zorg. En dus in structurele wijzigingen in ons zorgstelsel. Een belangrijk onderdeel daarvan is de ouderenzorg in verzorgings- en verpleeghuizen. Ik stel voor de financiering van deze zorg wezenlijk om te vormen. Dat levert niet alleen een flinke besparing op, maar het geeft ouderen ook meer keuzevrijheid en meer regie over hun eigen leven.
Hoe is de situatie nu? Mensen die intramuraal, dus in een verpleeg- of verzorgingshuis, wonen worden ingedeeld in 10 categorieën, de zogenaamde zorg zwaartepakketten. De categorieën 1 t/m 4 staan voor betrekkelijk eenvoudige lichamelijke zorg, bij categorie 5 en 7 is verzorging en verpleging nodig in verband met dementie, bij categorie 6 en 8 is zware en meervoudige lichamelijke zorg nodig, categorie 9 zijn revalidatiepatiënten en in categorie 10 krijgen mensen palliatieve zorg (zorg in de laatste levensfase, meestal in een hospice). Iedereen die in een verpleeg- of verzorgingshuis gaat wonen betaalt een eigen inkomensafhankelijke bijdrage. Voor lagere inkomens betekent dit dat men zijn of haar hele inkomen afstaat en een zakgeldbedrag overhoudt. Hogere inkomens betalen naar verhouding een forse eigen bijdrage waaruit de zorg- én woonkosten worden gedekt. Of je nu een hoog of laag inkomen hebt, je raakt je geld kwijt en krijgt vervolgens exact dezelfde huisvesting en benodigde zorg, een overgereguleerde eenheidsworst..
Geen verzorgingshuizen meer, alleen verpleeghuizen
Het kabinet heeft al zeer terecht besloten dat voor categorie 1 en 2 zorg en wonen gescheiden worden. Dit betekent dat deze mensen niet meer hun hele inkomen afstaan. Nee, deze mensen betalen zelf huur voor hun woning (of blijven in hun eigen woning wonen en betalen daar de lasten voor) en betalen daarnaast een bijdrage voor de zorg en andere voorzieningen die ze nodig hebben. Voor hun welzijnsvoorzieningen doen zij een beroep op de gemeente. Ze hoeven geen all-in pakket van de instelling af te nemen. Dit betekent een structurele verlaging van de zorgkosten én een eerlijkere verdeling van de woon- en zorgkosten. Ik stel voor hierin verder te gaan. Doe dit ook voor categorie 3 en 4. Hiermee zorg je ervoor dat de mensen die zorg nodig hebben in categorie 1 t/m 4 prima met thuiszorg in hun eigen vertrouwde omgeving zelfstandig kunnen blijven wonen. En dus niet meer naar een verzorgingshuis hoeven. Alleen mensen die intensieve zorg nodig hebben, de overige categorieën, gaan dan intramuraal, in een verpleeghuis wonen.
Maar ik wil nóg verder gaan: haal de zorg voor categorie t/m 4 helemaal uit de AWBZ (de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten, deze Rijksregeling dekt medische kosten die niet onder de zorgverzekering vallen en die door bijna niemand op te brengen zijn) en hevel de verzorging over naar gemeenten. En nee, dat is geen vestzak-broekzak-besparing. Gemeentegeld of Rijksgeld, het is inderdaad allemaal overheidsgeld. Maar zelfstandig wonen met thuiszorg is echt vele malen goedkoper dan in een verzorgingshuis wonen met 24-uurszorg. Het betekent op termijn een besparing voor het Rijk in de orde van grootte van honderden miljoenen.
Een groot bijkomend voordeel is dat we daarmee in één klap voor heel veel mensen het persoonsgebonden budget (pgb) kunnen behouden. Zoals u ongetwijfeld weet werken we in Amsterdam aan een PGB ‘Amsterdamse formule'. Deze variant kent wel de voordelen van het pgb zoals keuzevrijheid en zelfregie, maar is tegelijkertijd beter bestand tegen onbedoeld en oneigenlijk gebruik. Sinds 1 januari jl. is het door een Rijksmaatregel niet meer mogelijk een pgb aan te vragen voor individuele ondersteuning bij het dagelijks leven of dagbesteding (in zorgjargon: de functie ‘begeleiding'). Maar als de mensen die lichte lichamelijke zorg nodig hebben niet meer in een verzorgingshuis wonen en de gemeente verantwoordelijk wordt voor hun zorg (begeleiding en verzorging), kan deze groep de keuzemogelijkheid voor een pgb terugkrijgen. Met een pgb kan de aanvrager de zorg zelf inkopen en zelf bepalen wie de zorgverlener is. En dan is zowel degene die de zorg nodig heeft als degene die het budget verstrekt, de gemeente, goedkoper en beter uit.
Mijn ideale toekomstbeeld: ouderen die zelf bepalen hoe ze wonen en hoe ze verzorgd worden. Niet bij elkaar in grote verzorgingshuizen, maar in hun eigen woning of in kleinere complexen, waar kwalitatief goede thuiszorg wordt geleverd. Waar zorg op afroep mogelijk is, waar je zelf voor een grotere of kleine woning kan kiezen. Waar je, als je dat nog kan, je eigen budget beheert en inzet. Het betekent een wezenlijke omslag in denken en doen in de ouderenzorg. Laten we de gelegenheid te baat nemen. Nu is het moment om visie te tonen en daadwerkelijk keuzes te maken.
Eric van der Burg
VVD-wethouder Zorg in Amsterdam.