In het begin van de jaren tachtig werden de eerste Amsterdamse stadsdelen ingesteld: Amsterdam-Noord en Osdorp kregen als eerste een eigen bestuur met vergaande eigen bevoegdheden, een eigen budget en een eigen ambtenarenkorps. Men verwachtte dat een dergelijk stadsdeelbestuur een bijdrage zou kunnen leveren aan een meer doelmatige en doeltreffende beleids- en besluitvorming. Ook verwachtte men dat de plaatselijke bevolking zich meer bij zo'n stadsdeelbestuur betrokken zou voelen. Het experiment in Noord en Osdorp bleek te werken en in de jaren die volgden, groeide het aantal stadsdeelraden.
Amsterdam heeft acht stadsdelen. Daarvan hebben er zeven een eigen stadsdeelraad. Het stadsdeel Westpoort, het westelijk havengebied van Amsterdam, dat nagenoeg geen inwoners telt, heeft geen eigen stadsdeelraad en valt onder de verantwoordelijkheid van het centrale stadsbestuur.
Wat de gemeenteraad is voor Amsterdam, zijn de stadsdeelraden voor de stadsdelen. De leden van deze zeven stadsdeelraden worden om de vier jaar gekozen door de stemgerechtigde bewoners van dat stadsdeel. Dit gebeurt tegelijk met de verkiezingen voor de gemeenteraad. Het aantal zetels van een stadsdeelraad hangt af van het aantal inwoners van dat stadsdeel. Elke deelraad vergadert in de regel om de vier weken in het stadsdeelkantoor. Die vergaderingen zijn altijd 's avonds en openbaar.
Net als de centrale stad heeft ook elk stadsdeel een dagelijks bestuur, met daarin enkele (wijk)wethouders en een stadsdeelvoorzitter. Op het eerste oog lijken er overeenkomsten te bestaan tussen een burgemeester en een stadsdeelvoorzitter. Er zijn echter grote verschillen: een stadsdeelvoorzitter wordt niet benoemd door de Kroon, maar wordt gekozen door de stadsdeelraad. De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad, de stadsdeelvoorzitter is niet de voorzitter van de stadsdeelraad. Bovendien heeft een stadsdeelvoorzitter minder bevoegdheden dan de burgemeester, bijvoorbeeld over de politie. Die bevoegdheid is en blijft van de burgemeester.
De stadsdelen werken, net als de gemeente, 'dualistisch': de leden van het dagelijks bestuur maken - nadat ze door de stadsdeelraad zijn benoemd - geen deel meer uit van de stadsdeelraad. Belangrijke kenmerken van het dualisme zijn dat de leden van het dagelijks bestuur van buiten de stadsdeelraad mogen worden aangetrokken en dat het dagelijks bestuur niet meer mag meestemmen over de voorstellen die zij zélf doet.
De taken en bevoegdheden van een stadsdeelraad zijn te vergelijken met die van een gemeente met een vergelijkbaar aantal inwoners. Uitgangspunt is: stadsdelen gaan over alles tenzij...
Zo is een stadsdeel verantwoordelijk voor het beheer van de openbare ruimte. Dat wil zeggen dat het afval wordt opgehaald, dat wegen op tijd worden gerepareerd, dat straten worden schoongeveegd en dat parken, sportvelden en begraafplaatsen worden onderhouden.
Een stadsdeel stelt ook bestemmingsplannen vast en bepaalt daarnaast voor een groot deel zelf het beleid over kunst, sport, recreatie en zaken op sociaal gebied. Een deelraad heeft de financiële middelen om met subsidies een bepaald beleid te ondersteunen. Verder kunnen buurtbewoners bij het stadsdeelkantoor terecht voor bijna alle bevolkingszaken (paspoorten, rijbewijzen, geboorte-aangifte) en het aanvragen van vergunningen (bouwvergunning, kapvergunning, horecavergunning etc.).
De gemeenteraad heeft veel bevoegheden overgedragen (gedecentraliseerd) aan de stadsdelen, maar niet alle. Het gaat dan om bevoegdheden die om juridische of praktische redenen niet gedecentraliseerd kunnen worden of die nodig zijn om de samenhang in de stad te houden.
Het gemeentebestuur stelt de gemeentebegroting vast, zorgt voor een eerlijke verdeling van rijksmiddelen over de stadsdelen en is verantwoordelijk voor de samenhang en structuur van de stad. Het centrale stadsbestuur zorgt voor het beheer van de hoofdwegen in Am-sterdam, het verstrekken van bijstandsuitkeringen en het handhaven van de openbare orde (politie en brandweer). Ook een aantal grote diensten zoals de Gemeentewaterleidingen en het Gemeentevervoerbedrijf vallen onder het centrale stadsbestuur.
Een gedetailleerd overzicht van welke taken en bevoegdheden bij een stadsdeel en welke bij de centrale stad horen, staat in de Verordening op de Stadsdelen.