Risico’s zijn kansen op gevaar of schade met financieel gevolg van substantiële omvang. Risicomanagement is de gestructureerde beheersing van het risico dat de gemeente om financiële dan wel niet- financiële redenen de beleidsdoelen niet of niet volledig realiseert of daarvoor niet-begrote (extra) kosten moet maken en niet binnen de geplande tijd blijft.
Risicomanagement
De structurele verankering van het risicomanagement heeft hoge prioriteit. De periodieke uitvoering van de stresstest is toegevoegd als een nieuw instrument dat het college periodiek wil inzetten om inzicht te krijgen in de belangrijkste risico’s.
De aanbevelingen van de enquêtecommissie Noord/Zuidlijn zijn verwerkt in het programma Let Op/10 lessen, om ze definitief vast te leggen. Ook de Regeling Risicovolle Projecten is in 2011 ingezet om te komen tot een betere projectbeheersing.
Stresstest
Het college werd in 2011 geconfronteerd met forse risico’s. De stresstest die het college heeft laten uitvoeren toont aan dat bij grote nieuwe, zeker niet onmogelijke, schokken de gemeentefinanciën forse klappen kan verwachten. De meest in het oog springende risico’s zijn:
- de economische terugval in combinatie met oplopende werkloosheid. De nog resterende buffers voor de uitvoering van de Wet werk en bijstand (WWB) en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) volstaan niet meer om verdere tegenvallers op te vangen. In 2011 is € 10 miljoen uitgetrokken als dekking voor mogelijke tegenvallers bij de WWB
- de gemeente heeft een forse schuldpositie en is daarmee gevoelig voor de rentestand. De afgelopen jaren liet de jaarrekening telkens meevallers zien omdat de rente zich gunstig had ontwikkeld. Het omgekeerde kan zich voordoen als de rente stijgt en de kans daarop is bij de huidige lage rentestand groot. Door de voorgenomen investeringen wordt de kwetsbaarheid de komende groter
- de gevolgen van het kabinetsbeleid voor onze financiële positie zijn nog onduidelijk. Nieuwe bezuinigingen liggen in de lijn der verwachtingen. Daarnaast worden wetswijzigingen voorbereid die grote financiële gevolgen voor Amsterdam kunnen hebben, zoals de decentralisaties in het sociale domein (AWBZ, jeugdzorg) en de Wet werk naar vermogen. Verder is er onzekerheid over de financiële gevolgen van wetgeving inzake tunnelveiligheid en het bestuurlijk stelsel (afschaffen van de stadsdelen)
- de risico’s van grondexploitaties zijn door de vastgoedcrisis buitengewoon groot en worden vooralsnog niet minder. Het college houdt vast aan de gedragslijn dat deze risico’s in eerste instantie binnen het Vereveningsfonds moeten worden beheerst. Maar de risico’s zijn daarmee niet volledig gedekt
- binnen de bedrijfsvoering is ICT een risico. Op dit moment is het lastig de risico’s volledig financieel te vertalen, in 2011 en 2012 is ruim € 30 miljoen vrijgemaakt ter dekking van de ICT risico’s. Verder moeten alle voorgenomen nieuwe ICT bestedingen vooraf ter goedkeuring moeten worden voorgelegd aan de gemeentesecretaris
- in de afgelopen jaren zijn de budgetten voor de uitvoering van infrastructuurprojecten soms fors overschreden. Onmiskenbaar wordt vooruitgang geboekt bij de beheersing van de risico’s. Maar de problemen bij de uitvoering van de Renovatie Oostlijn leren dat het risicoprofiel nog steeds hoger is dan wenselijk
- een bijzondere risicocategorie is kleine kansen grote gevolgen risico’s (KKGG-risico’s). Als deze risico’s zich voordoen (de kans daarop is kleiner dan 1%), kunnen de gevolgen niet binnen de bestaande risicoreserves worden gedekt. Voor de dekking van de KKGG-risico’s van de Noord/Zuidlijn is € 42 miljoen uitgetrokken
Alles overziende, meent het college dat in 2011 het gemeentelijk risicoprofiel substantieel is toegenomen. De incidentele effecten kunnen worden opgevangen door de algemene risicoreserve en de in de Jaarrekening 2010 nieuw gevormde risicovoorziening. Voor de structurele effecten moet dekking worden gevonden in de meerjarenbegroting. In de Jaarrekening 2011 is geen extra toevoeging gedaan aan de Algemene Risico Reserve.
Het college stelt verder voor de in 2010 gevormde risicovoorziening te bestemmen voor de dekking van specifieke risico’s.
Vereveningsfonds en dekking risico’s grondexploitaties
Het Vereveningsfonds bestaat vooral uit inkomsten die zijn ontvangen bij de ontwikkeling van kantoren. Met de gelden uit dit fonds maakt de gemeente grond geschikt voor (woning)bouw. De kantorenmarkt is volledig stilgevallen en daarmee de inkomsten voor het fonds. Het vermogen van het fonds bedraagt € 1.066 miljoen, waarvan € 246 miljoen voor dekking van risico’s. Om de risico’s van de grondexploitaties te beheersen is besloten dat het uitgavenplafond niet hoger mag zijn dan de verwachte inkomsten.
Resultaat grondexploitaties
De circa 200 actieve grondexploitaties zijn geactualiseerd en beoordeeld (Resultaat Actuele Grondexploitaties). Dit laat een tekort zien van € 275 miljoen. Na een motie van de gemeenteraad is een hogere/zwaardere weerstandsnorm opgesteld om de Algemene reserve grondexploitatie binnen tien jaar van € 71,8 miljoen negatief op ‘nul’ te krijgen. Aanvullende maatregelen staan in de Kadernota 2013.
Meer over risico’s en het risicobeleid op pagina 321 van de Jaarrekening 2011.