In het kort
Leuke informatie over de achtergrond van het Amsterdamse stadswapen.
Op deze pagina
De drie kruisen vormen de kern van het Amsterdamse stadswapen. Het zijn Andreaskruisen, genoemd naar de apostel Andreas, die aan een dergelijk kruis de marteldood zou zijn gestorven. Het wapen waarin de kruisen staan bestaat uit drie verticale banen met de kleuren rood - zwart - rood. De kruisen staan in de zwarte baan.
De oorsprong van het stadswapen is niet bekend. De zwarte baan zou het water kunnen verbeelden waaraan de stad is gelegen. In andere Hollandse steden als Dordrecht en Delft is dat ook het geval. Twee andere plaatsen in de omgeving van Amsterdam, Ouder-Amstel en Nieuwer-Amstel hebben ook Andreaskruisen in hun wapen. Misschien zijn ze ontleend aan het wapen van het geslacht Persijn, een familie uit Waterland, die ooit veel land bezat in Amsterdam en omgeving.
Keizerskroon
In 1489 kreeg de toen kleine koopmansstad het recht boven haar simpele wapen de keizerskroon van het Heilige Roomse Rijk te voeren. De landsheer, Maximiliaan van Oostenrijk, verleende Amsterdam dat recht als dank voor de ruime steun die de stad hem had verleend.
In Holland woedde in de vijftiende eeuw een strijd tussen de landadel, die haar macht zag afnemen en de opkomende steden, de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Landsheer Maximiliaan, die aan de kant stond van de steden, trachtte zijn gezag te vestigen in Rotterdam en Woerden, die in handen waren van de Hoekse adel. Amsterdam steunde Maximiliaan met enkele grote geldleningen. Drie jaar later ontving de stad als dank de keizerskroon. In die tijd was dit meer dan een symbolisch gebaar. Het bewijs van keizerlijke bescherming was voor de Amsterdamse kooplieden in het buitenland een gewichtige aanbeveling.
Keizerskroon op de Westertoren
Dat werd nog zo gevoeld in de zeventiende eeuw. Amsterdam was al lang een machtige handelsstad in een inmiddels protestants land, dat in 1648 bij de vrede van Münster ook formeel het Heilige Roomse Rijk zou verlaten. Maar toen keizer Rudolf II zijn kroon een nieuwe vorm liet geven, haastte Amsterdam zich ook die nieuwe versie te gaan voeren. Het is die keizerskroon die thans op de Westertoren staat.
In de zestiende eeuw zijn nog de twee leeuwen als schilddragers aan het wapen toegevoegd.
Over de precieze datum waarop het devies werd toegekend, bestaan ten minste twee visies:
- Voor de houding van de Amsterdamse bevolking tijdens de Duitse bezetting van 1940-1945 heeft koningin Wilhelmina Amsterdam op 29 maart 1947 het recht verleend aan het wapen het onderstaande devies toe te voegen.
- In het boek van Annet Mooij 'De strijd om de februaristaking' staat vermeld dat het devies verleend werd tijdens de eerste herdenking van de februaristaking op 25 feb. 1946. (p. 18 en 19).
Het devies luidt in ieder geval: Heldhaftig, Vastber
aden, Barmhartig