Van alle Amsterdamse overheidsinstellingen staat de gemeente het dichtst bij de inwoners. Amsterdam luistert en staat open voor vragen, wensen en klachten van mensen in de stad. Stadsdelen betrekken buurtbewoners bij veranderingen in de wijk. Ook bij plannen voor grote toekomstontwikkelingen nodigt Amsterdam ondernemers, belanghebbenden, experts en belangstellenden uit om mee te denken en te praten, of argumenten tegen te geven. Daar worden ideeën beter van.
In dit hoofdstuk van het Burger- en Sociaal jaarverslag een impressie van activiteiten met inbreng van Amsterdamse belanghebbenden.
Algemeen
Dit College heeft zes bijzondere aandachtsvelden benoemd waarbij vaak Amsterdammers worden betrokken: kinderen eerst, schone lucht, armoede, topstad Amsterdam, sociale samenhang in de stad, en veiligheid. Concreet gaat het dan om acties als de lucht in de stad schoner maken, de snelheid van klimaatveranderingen afremmen en het betrekken van ouders bij de school van hun kinderen. Deze activiteiten zijn een vast onderdeel van de aanpak van stadsdelen en diensten.
Dit jaar is bijvoorbeeld het actieprogramma “Schone Lucht” uitgebreid besproken met Amsterdammers in een breed opgezet maatschappelijk overleg waarbij ook digitale middelen zijn gebruikt. Het programma “Schone Lucht”, dat overigens steeds meer verwantschap vertoont met het klimaatprogramma, is in november vastgesteld.
Routine-inspraak
De straat wordt opgebroken en krijgt een nieuw uiterlijk. Bomen zijn ziek en moeten gekapt worden. Een nieuw bestemmingsplan “gaat de inspraak in”. Dergelijke besluiten en plannen zijn niet alleen gebaseerd op de ideeën van het bestuur, maar ook op een inspraakverslag met de mening van de bewoners, hun bezwaren en hun oplossingen. Soms speelt inspraak geen rol bij de besluitvorming, bijvoorbeeld als kabels en leidingen “van bovenaf” bereikbaar moeten zijn en dus alleen op een bepaalde plaats gelegd kunnen worden.
Sinds de jaren tachtig is in de organisatie van inspraak veel veranderd. Behalve tijdens inspraakavonden kunnen bewoners nu ook per e-mail of een speciale website op projecten of plannen reageren. De nieuwe generatie geeft immers makkelijk haar mening, maar komt daar niet altijd speciaal voor naar een inspraakavond.
In enkele stadsdelen probeert het Dagelijks Bestuur ook de mensen te bereiken die niet zo gemakkelijk naar een avond komen. Zuideramstel houdt maandelijks cafégesprekken, in het Westerpark kun je bij het DB op de thee en het DB van stadsdeel Centrum laat zich tijdens fietstochten door bewoners van een wijk voorlichten over probleemsituaties ter plaatse.
Collegeleden gaan vaak op werkbezoek in de stad om met eigen ogen en oren ongewenste situaties te zien en erover te horen.
Participatieprocessen
Voor ingrijpende projecten organiseren veel stadsdelen een intensiever proces van inspraak en overleg dan de routine-inspraak. Stadsdelen de Baarsjes en Oud-Zuid, die de verantwoordelijkheid voor de herinrichting van het Surinameplein op zich hebben genomen, zien in 2008 voldoende mogelijkheden voor een stevige inbreng van bewoners en belanghebbenden, mede door middel van een speciale inspraakwebsite.
In andere stadsdelen, zoals Zuidoost, blijft het stadsdeelbestuur de brede, intensieve en interactieve methode ruimer gebruiken. Bijvoorbeeld bij een herbezinning op de halfhoge wegen in dat stadsdeel.
Voor deze ingewikkelde, interactieve participatieprocessen hebben de meeste stadsdelen een verordening op de participatie vastgesteld of in voorbereiding. Verschillende stadsdelen, zoals Osdorp, maken daarbij gebruik van een “participatieladder”, gradaties in participatie: hoe meer invloed het bestuur aan de maatschappelijke partners toekent, des te minder invloed het zelf heeft.
Bewonersinitiatieven
Het buurtgericht werken is bij veel stadsdelen een zich snel ontwikkelende werkwijze. Binnen het buurtgericht werken krijgen bewonersinitiatieven alle aandacht: een huiswerkbegeleiding opzetten, een computerclub beginnen, een burenhulpgroep oprichten.
Enkele stadsdeelbesturen hebben een budget gereserveerd voor het ondernemen van allerlei buurtactiviteiten, zoals straatfeesten of ontmoetingsbijeenkomsten tussen bewonersgroepen. Stadsdeel Zuidoost overweegt buurtbudgetten in te voeren.
De initiatieven van bewoners zelf worden in enkele stadsdelen ondersteund door een “denktank” van bewoners. Slotervaart heeft zo’n denktank en Zeeburg heeft de Timorplein-groep.
Geuzenveld heeft in zijn Wijkweb een sociale markt georganiseerd waar bewoners met ideeën of voorstellen in contact kunnen komen met andere bewoners, zodat ze samen plannen kunnen uitwerken. Deze werkwijze is inmiddels op meerdere plekken overgenomen.
Buurtgericht werken – meedenken met het bestuur
Vooral in de stadsdelen Noord, Geuzenveld, Bos en Lommer, Slotervaart, Osdorp, de Baarsjes, Zeeburg en Oost werken communicatiemedewerkers intensief in de buurten. Ze werken daarbij samen met de woningcorporaties. Vaak nemen deze het initiatief tot de vernieuwing van een wijk. Het stadsdeel stimuleert dan vooral de sociale vernieuwing en stelt daarvoor in overleg met bewoners, maatschappelijke organisaties zoals een winkeliersvereniging of een schoolbestuur, buurtbeheersplannen op. De communicatiemedewerkers van de stadsdelen zoeken steeds opnieuw naar werkbare manieren om bewoners invloed te geven op veranderingen die stadsdeel en corporaties in hun leefomgeving willen aanbrengen. In Noord, Geuzenveld en Oost organiseren de communicatiemedewerkers voorlichting in busjes en verplaatsbare tenten, zodat ze op de markt, in een woonbuurt of bij het winkelcentrum met de mensen kunnen praten over de plannen van de woningcorporaties en het stadsdeel.
Overleg met het maatschappelijk middenveld
Er is geregeld overleg met de woningcorporaties over buurtvernieuwing, onderhoud van de woningen en over de verkoop van huurwoningen aan de bewoners.
Oud-West overlegt frequent met milieubeweging, sociale organisaties en ondernemers. Sommige stadsdelen hebben een jongeren- of ouderenraad. Weer andere betrekken religieuze organisaties bij hun stadsdeel, bijvoorbeeld de besturen van moskeeën. Tijdens dergelijke overleggen vertellen stadsdelen over de maatschappelijke gevolgen van nieuwe overheidsinitiatieven. Bijvoorbeeld over wat de rol kan zijn van religieuze organisaties na de invoering van de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning). Of ze informeren de organisaties, instellingen en bedrijven over leer-/werktrajecten of armoedevoorzieningen.
De invoering van de WMO was trouwens voor enkele stadsdelen aanleiding om een stevige adviesrol aan een netwerk van aanwezige welzijnsorganisaties te geven.
De stadsdeelraad
Alle stadsdeelraden denken na over manieren om hun raads- en commissievergaderingen toegankelijker te maken voor bewoners en deze bewoners te betrekken bij de voorbereiding van raadsbesluiten. In de meeste stadsdelen zijn het referendum en het burgerinitiatief hier middelen voor. Maar ook de manier van vergaderen kan een middel zijn.
In het algemeen geldt dat een halfuur inspraak voor het begin van een vergadering niet meer voldoet. Bewoners krijgen daarom ruimte tijdens bijvoorbeeld open commissievergaderingen. Daarbij overleggen commissieleden tijdens de eerste helft van de vergadering met aanwezigen over enkele thema’s (Westerpark). De raden van Oud-West, Osdorp en Bos en Lommer hebben het eerste à anderhalve uur van de raadsvergadering zo georganiseerd dat raadsleden met een groepje bewoners kunnen praten over een aantal actuele thema’s. Na de pauze gaan de raadsleden over tot het beoordelen van en stemmen over de besluiten die het Dagelijks Bestuur aan hen voorlegt, met de informatie van de betrokkenen nog vers in het geheugen.
Vrijwel alle stadsdelen kennen het fenomeen raadsconferenties: de stadsdeelraad organiseert een brainstorm met deskundigen over een thema dat nog niet actueel is, maar waar de deelraadsleden wel een standpunt over willen bepalen. Het gaat hierbij om kennisuitwisseling en -verdieping.
Digitale communicatie
Digitale communicatie is volop in ontwikkeling. Zo zijn er behalve de websites ook digitale formulieren, polls, mailsystemen en fotosites, zoals die van het Stadsarchief. Enkele stadsdelen, zoals Osdorp, de Baarsjes en Oud-West, hebben een digitaal bewonerspanel, waar het stadsdeelbestuur en/of de stadsdeelraad vragen aan voorlegt. De input kan gebruikt worden bij de besluitvorming.
Met technieken zoals Hyves, worden jongeren geïnformeerd over de activiteiten en spelregels op Koninginnedag. Met dergelijke Web2-technieken wordt verder geëxperimenteerd.