De gemeentelijke organisaties, maar ook die van de stadsdelen, besteedden in 2009 veel aandacht aan de voorbereiding van de fusie van 11 kleinere stadsdelen tot vier grote. Stadsdelen hebben bijeenkomsten georganiseerd om burgers te betrekken, vanuit de centrale stad zijn vooral digitale middelen ingezet om burgers te informeren en te laten reageren op de plannen.
Op 1 mei 2010 was het zo ver: zeven stadsdelen van ongeveer gelijke grootte zullen de taken uitvoeren, die direct voor de Amsterdammers van belang zijn. Hun besturen en ambtelijke ondersteuning kon de aandacht richten op de stad en zijn bewoners.
Naast dit fusieproces tekenden in 2009 drie andere grote projecten de bestuurlijke sfeer in de stad. Het waren:
- De structuurvisie voor de stad in de periode 2010 - 2040 werd vooral in 2009 opgesteld.
- De wijkaanpak van de “Vogelaarwijken” werd voortgezet.
- De uitvoering van de vele milieuplannen, die in 2007 en 2008 waren opgesteld in inspraak- en overlegrondes kwam op gang: 50 acties uit het Milieubeleidsplan moesten uitgevoerd gaan worden.
De bewonersinvloed in de wijkaanpak had de aandacht van stadsdeelbesturen, woningcorporaties en welzijnsorganisaties. De rapportage “Bewoners- participatie in de wijkaanpak 2009” geeft een goed beeld van de aanpak en initiatieven in de stadsdelen. Kijk daarvoor op www.wijkaanpak.amsterdam.nl. Ook de verschillende stadsdelen zullen het in hun burgerjaarverslag opnemen.
Enkele kleinere initiatieven in 2009
-
De rondvaartbranche vroeg in 2008 aandacht van het gemeentebestuur met zijn nota “Communicerende vaten”. Op 27 mei 2009 organiseerden de stadsdeelbesturen van Centrum, Westerpark en Zeeburg samen met de Dienst Binnenwaterbeheer de conferentie “Varen in Amsterdam”. Daar inventariseerden de rondvaartbranche, woonboot-bewoners, watersporters, ondernemers en beleidsmakers problemen én oplossingen. De stadsdelen en de dienst stelden daarna een Wateragenda op. Zij schetsen daarin een stadsbrede visie op het varen in Amsterdam. De B&W namen begin 2010 deze agenda over.
-
De Dienst Infrastructuur, Verkeer en Vervoer organiseerde in 2009 twee inspraak-processen over de herinrichting van de Johan Huizingalaan en het Leidseplein. De inzet van digitale communicatiemiddelen was geen onderdeel van dit maatschappelijk overleg. Beide gebieden zullen in 2010 opnieuw worden ingericht.
-
Samen met jongeren ontwikkelde de GGD een “Vrij veilig” kampanje. Het zocht ook contact met Amsterdamse scholieren over dierplagen en voeden (eenden voeren, maar te veel brood lokt ratten), maar het was meer vervolmaking van de voorlichting dan overleg.
-
De Dienst Gemeente Belastingen hield twee digitale klantenpanels over hun aanpak en werkwijze. Deze panels bedoelden de service te verbeteren en niet om inspraak in het belastingbeleid te geven.
-
Het Stadsarchief wekte belangstelling voor de geschiedenis van de stad met de cursussen genealogie (stamboomkunde) en paleografie (Oudnederlands schrift ontcijferen). Het maakte zijn taak meer dan waar door twee maal per maand Amsterdammers uit te nodigen voor een lezing over één van de 50 vensters van de Amsterdamse stadscanon.
“The making of” de Structuurvisie 2010 - 2040
In augustus 2008 stemde de gemeenteraad in met de Vertrekpuntennotitie, waarin de wethouder Ruimtelijke Ordening, Van Poelgeest, de onderwerpen beschreef die van belang zijn bij de opstelling van een nieuwe structuurvisie op de stad Amsterdam. Om het hart te blijven van de metropoolregio Amsterdam heeft de stad de volgende zes kerneigenschappen nodig: gastvrij, duurzaam, recreatief, ondernemend, dienstbaar en bereikbaar. Over het invullen van de zes eigenschappen zette de wethouder samen met DRO een proces op, dat uit vier verschillende fasen bestond.
Als eerste fase inventariseerde een ingestelde projectgroep onder leiding van DRO in het najaar van 2008 opinies, meningen en adviezen over de invulling van deze eigenschappen. Dat gebeurde in gebiedsgerichte gesprekken met diverse maatschappelijke organisaties, bedrijven, mede-overheden en belangenorganisaties. Zij spraken ook over thema’s als: economie, bereikbaarheid, duurzaamheid en dienstbaarheid.
Overleg met organisaties als regiogemeente, stadsdelen en bedrijfsleven gaven eveneens ideeën over de pijlers, waarop de structuurvisie zal steunen.
In december en januari organiseerde de DRO atelierdagen om de enorme hoeveelheid aan ideeën en wensen te ordenen en op realiteit te toetsen.
Op 3 maart 2009 begonnen 250 studenten van zes grote opleidingsinstituten in 55 teams aan een ontwerpwedstrijd met als opdracht: “Ontwerp een visie op Amsterdam in 2040 vanuit je eigen studierichting”. Tien studierichtingen deden mee, waar onder economie, toerisme, sportmarketing, vrijetijds-ontwikkeling, , vervoer en milieu, bouwkunde en beeldende kunst.
Op 6 oktober kregen de 3 beste ontwerpen hun prijs uitgereikt. De winnaars waren de studenten Sportmarketing van de Hogeschool van Amsterdam met het idee: The Dutch Water Games 2028, ideeën voor een bidbook voor de Olympische Spelen in Amsterdam in 2028 rondom het thema water.
“Water is een sterk punt van Nederland, en water is wereldwijd een steeds belangrijker wordend maatschappelijk thema. Ook onze kroonprins is zowel thuis op sport- als op watergebied”, aldus Janneke van der Horst, een van de winnaressen.
Het idee van de studenten bestond uit de aanleg van een eiland in het IJmeer met een duurzaam olympisch stadion waar watervallen vanaf stromen. Het olympisch dorp op het eiland is een nauwkeurige kopie van de Amsterdamse grachtengordel. Om het draagvlak voor de Spelen te vergroten, stellen de winnende studenten voor zogenaamde minilympics te organiseren. En passant wordt daarmee de jeugd gestimuleerd om meer te bewegen. Niet alles zou in Amsterdam moeten plaatsvinden. Ook voorzien de studenten wedstrijdlocaties in Heerenveen, Scheveningen (zeilen) en Eindhoven. Tot slot stellen zij voor de Paralympics niet na afloop van maar voorafgaand aan de Spelen te laten plaatsvinden.
Op de website www.binnen30minuten.nl konden Amsterdammers reageren op de ontwikkeling van een stad die als maar groter wordt, maar bereikbaar blijft. Ze konden hun wensen of suggesties naar voren brengen. Honderd Amsterdammers, actief in diverse maatschappelijke organisaties gaven op 5 maart de aftrap met wensen als: goede woonmilieus voor ouderen, leefruimte voor kinderen, een sterke Zuidas. Meer dan 1000 mensen lieten hun wensen achter, die soms tegenstrijdig waren.
Als hoofdlijn kwam toch naar voren dat de Amsterdammers Amsterdam zien als “de metropool op de fiets”. Intiem en grootstedelijk tegelijk. Daarin onderscheidt de stad zich volgens hen van andere Europese steden. Veel mensen willen de authenticiteit van Amsterdam behouden en pleiten voor creativiteit (meer broedplaatsen), tolerantie, diversiteit en... ruimte voor de fiets. Kwaliteit vinden zij belangrijk. Goed openbaar vervoer wordt vaak genoemd. Voor veel mensen betekent dit de Noord/Zuidlijn. Maar ook mooie pleinen en een dynamisch centrum waar het goed winkelen en uitgaan is. Een echte metropool - ook een kleine - kan niet zonder een bruisend centrum. Daarom willen veel mensen minder regelgeving. Aan de andere kant wordt het belang van een veilige en schone stad veelvuldig genoemd.
Op 14 april stelde B&W de Pijlers vast, die het fundament zijn van de structuurvisie, gebaseerd op vier ruimtelijke bewegingen.
-
Het centrumgebied breidt zich uit buiten de Singelgracht.
-
Het metropolitane landschap krijgt een regionaal karakter.
-
Het waterfront langs het IJ krijgt een sterk gezicht met de Havenstad en het Waterpark.
-
De Zuidflank krijgt een eigen karakter met de leisurestad en de luchthavenstad.
Onderliggende opgave is dat er 70.000 woningen bijgebouwd zijn in 2040, binnen de bestaande stad. Dat betekent een behoorlijke verdichting.
Enkele pijlers die bij deze ruimtelijke ontwikkeling horen zijn:
-
Eén regionaal ov-systeem draagt de belangrijkste ontwikkelingen.
-
Amsterdam versterkt in en rond de stad de samenhang tussen het stedelijke leven, de openbare ruimte, het groen en het water.
-
Amsterdam zet in op een sociaal duurzame en ongedeelde stad.
-
Amsterdam bereidt zich voor op de Olympische Spelen van 2028.
Tweede ronde
Opnieuw werden er bijeenkomsten georganiseerd met stedelijke en regionale organisaties en overheden. En aan de digitale deelnemers werden 13 stellingen voorgelegd, zoals: het centrum moet zich uitbreiden over de singelgracht, fietsers zijn belangrijker dan auto’s en De Olympische Spelen zijn welkom in de stad. Meer dan 700 deelnemers reageerden. Breed gedragen wensen uit de tweede ronde waren: meer fietspaden en minder auto’s in de binnenstad en meer groen.
Terwijl de projectgroep de structuurvisie zelf aan het ontwikkelen was, kregen negen stedenbouwkundige bureaus de vrije hand om delen van de stad in een maquette om te toveren in hun ideale toekomstbeeld. “Vrijstaat Amsterdam” was niet alleen een tentoonstelling van deze maquettes in de oude Shell kantine in noord, maar ook een verhalen- debat- en filmprogramma. Op 24 avonden organiseerden diverse organisaties een discussie over hun visie op de stad. Kijk voor meer informatie op www.dro.amsterdam.nl.
Een internationaal stedenbouwkundig congres kon bij al deze inbreng niet ontbreken. Met als paraplu: 150 jaar Wibaut spraken bestuurders en experts op 1 en 2 oktober in de Westergasfabriek over de stad van de toekomst.
Derde ronde
De derde en laatste ronde van inbreng en meningspeiling begon op 14 oktober. Wethouder Van Poelgeest presenteerde het ontwerp voor de structuurvisie met als motto: Amsterdam 2040: sterker, groener en beter bereikbaar. Enkele kenmerken:
-
In de bebouwde stad moeten nog 70.000 woningen bijgebouwd worden.
-
Het centrumgebied breidt uit tot aan de A 10.
-
Een hoogwaardig openbaar vervoernet verbindt het centrum met zijn metropoolregio.
Deze ronde van de digitale raadpleging bestond uit 10 concrete voorstellen, waaronder:
-
Nieuwe hotels moeten een plaats krijgen in Amsterdam Noord en West.
-
De Noord-Zuidlijn wordt naar Schiphol doorgetrokken.
-
Er komt een nieuwe Oost-West metrolijn.
De laatste weken van Vrijstaat Amsterdam hadden de discussies in de Shell-kantine een toegespitst karakter: Duurzaam IJburg, Bouwen in het weiland of hoger bouwen in woonwijken, een nieuwe toekomst voor Gaasperdam en omgeving.
En ook het vergadercircuit, het overleg met regiogemeenten, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties, hield een derde ronde om de uitvoeringsstrategie uit te werken.
Vaststelling van de Structuurvisie
Na verwerking van alle reacties en ideeën begon de Structuurvisie op 25 februari 2010 aan zijn vierde en laatste fase: een formele. Hij ligt 12 weken “ter inzage”. Je kunt nu je “zienswijze” insturen en het nieuwe College zal een “Nota van beantwoording” uitbrengen, waarna de nieuwe gemeenteraad hem in september 2010 zal vaststellen.
Winst van het proces
Op veel manieren heeft het College (via de Dienst Ruimtelijke Ordening) de ideeënvorming over de toekomst van de stad geprikkeld. Het traditionele overleg van de DRO met maatschappelijke en economische partners in en rond de stad, met buurgemeenten, provincie en rijk neemt, zoals gebruikelijk, tijd en aandacht in beslag.
Interessant is dat de Dienst Ruimtelijke Ordening een grote verscheidenheid aan ideeen en voorstellen wist wakker te maken door verschillende middelen in te zetten en experimenten te houden. De gemeente is daarmee met mensen in de stad in gesprek gekomen die ze anders - bij alleen traditionele inspraak - niet getroffen had.
De digitale brainstorm via www.binnen30minuten.nl
is daar een duidelijk voorbeeld van. Maar ook de tentoonstelling van negen maquettes van stedenbouwkundige bureaus voor Amsterdamse metropolitane plekken in de Vrijstaat Amsterdam plus alle discussies, die daaromheen georganiseerd werden, leverde veel op. Opvallend was ook de ontwerpwedstrijd voor studententeams van tien verschillende opleidingen.
Minder aandacht kregen de wedstrijden voor schoolklassen en het stedenbouwkundig congres van experts en bestuurders in Westerpark.
Brainstorm geslaagd
Meer dan 2500 Amsterdammers hebben zich actief bemoeid met de toekomst van de stad via de website, en daar hun meningen, wensen en waardering op achter gelaten. Dit is heel veel. Maar desondanks is het lastig gebleken Amsterdammers te bereiken via de nieuwe media met zo’n abstract en ver-weg onderwerp als de toekomst van de stad.
Op een digitale nieuwsbrief in dertien afleveringen, die alle deelnemers aan de discussie op de hoogte hield, waren evenzoveel Amsterdammers geabonneerd Zij worden via de nieuwsbrief op de hoogte gehouden van het maken van en besluiten over de structuurvisie.
Je zou kunnen zeggen, dat het proces als brainstorm, als ideeën machine is geslaagd. De campagne heeft Amsterdammers vanaf het allereerste begin betrokken bij de ontwikkeling van de visie. Het versterkte daarmee de kwaliteit van de plannen. Het was niet als “inspraak” bedoeld, want de formele inspraak vindt aan het einde van het maakproces van zo’n beleidsstuk plaats.
Het resultaat van het proces is dat DRO een infrastructuur voor digitale discussies heeft ontwikkeld, die mogelijk bruikbaar is voor anderen om ideeënvorming met betrokken Amsterdammers te stimuleren.