'Graaf hier een kanaal'

Het Noordzeekanaal, dat Amsterdam via IJmuiden met de Noordzee verbindt, levert een belangrijke bijdrage aan de Amsterdamse economie. Als deze directe verbinding tussen het IJ en de Noordzee er niet was geweest, had de scheepvaart de hoofdstad allang ingeruild voor bijvoorbeeld de Rotterdamse haven. Ook de nieuwe containerterminal Ceres Paragon is vanwege de snelle bereikbaarheid van Amsterdam via het Noordzeekanaal aan de Amsterdamse Amerika-haven gevestigd en niet in Rotterdam. De containerterminal is sinds augustus de eerste insteekhaven ter wereld waar schepen tweezijdig kunnen worden geladen en gelost. Hierdoor kunnen 250 containers per uur worden behandeld. Ter vergelijking: in Rotterdam, wereldhaven nummer één, ligt dat aantal op tachtig tot negentig containers per uur.

Absolute noodzaak

Nu Amsterdam zich profileert als belangrijke haven, zou een nieuwe sluis een extra opsteker zijn voor de stad. Zowel de landelijke, de provinciale en de lokale politiek hechten belang aan de komst van een tweede grote sluis, om het scheepvaartverkeer ook in de toekomst veilig te stellen. Joris Moes van Amsterdam Ports Association: 'Gedurende een halve eeuw was de Noordersluis de grootste sluis ter wereld. Inmiddels worden de grote schepen steeds breder en de grootste kunnen al niet meer naar Amsterdam toe. Het aantal schepen dat niet meer door de kleinere Middensluis kan schutten wordt ook steeds groter. Het is een slechte zaak als wij straks voor het merendeel deel van de scheevaart op één sluis aangewezen te zijn.'
De kosten van een tweede sluis liggen tussen de 1,2 en 1,5 miljard gulden, exclusief btw. De bedoeling is dat de overheid het grootste deel van de kosten op zich neemt. De vier havensteden aan het Noordzeekanaal (Amsterdam, Velsen, Zaanstad en Beverwijk) zijn bereid mee te betalen, evenals de provincie.

De cijfers Lengte Noordzeekanaal: 23,7 km Noordersluis: 400 m lang en 50 m breed Aantal schepen in de Amsterdamse haven het eerste jaar na opening: 1569 Aantal schepen in de Amsterdamse haven nu: 9133 Jaarlijkse aan- en afvoer goederen in Amsterdamse haven: 60 miljoen ton Plaats op de wereldranglijst: 17

Onregelmatig

Ondanks alle enthousiasme zijn er ook andere geluiden: Het Centraal Plan Bureau vindt een tweede grote sluis voorlopig niet nodig. Uit het in juli gepresenteerde onderzoek kwam naar voren dat het project van anderhalf miljard gulden geldverspilling zou zijn, omdat het veel meer zou kosten dan het op zou brengen. Joris Moes: 'Het is weer een vrije interpretatie van de cijfers. Van de inmiddels tientallen rapporten over de noodzaak van een tweede grote - en vooral brede - sluis zijn er meerdere analyses die het tegenovergestelde aantonen. Ik zou overigens geen kunstwerken van de overheid kunnen bedenken die winstgevend zijn. Het belangrijkste argument is en blijft dat als de tweede grote sluis er niet komt de toekomst van de Amsterdamse haven er twijfelachtig uit komt te zien.'
Een besluit over de aanleg van de tweede grote sluis wordt volgend jaar genomen, waarna de eventuele aanleg pas na 2006 kan beginnen.

Met dank aan Willem I Het idee voor het Noordzeekanaal is bedacht door koning Willem I. In het bijzijn van Thorbecke pakte hij eens een grof potlood en trok een streep over de landkaart, van Wijkermeer naar IJmuiden. 'Graaf hier een kanaal', zou hij hebben gezegd. Volgens Thorbecke waren toen echter de weerstand en vrees nog te sterk. Jaren later, in 1851, kwam het plan weer ter tafel; toen ontpopte koning Willem III, de kleinzoon van Willem I, zich tot de motor achter de aanleg van het kanaal. De koning zag het belang van het Noordzeekanaal omdat het Noordhollandskanaal te smal was voor de scheepvaart. Hij gebruikte niet alleen zijn invloed om druk uit te oefenen op de regering, maar stak ook geld in de aanleg. Er werden Engelse ingenieurs ingehuurd om de moeilijke klus te klaren; op 1 november 1876 kon koning Willem I het kanaal officieel in gebruik stellen. In 1930 was ook de Noordersluis af. De sluis diende zeventig jaar lang als voordeur van de zeetoegang; nu begint duidelijk te worden dat de Noordersluis alleen niet meer voldoet. (Bronnen: Het Parool, Jubileumnummer Havens Amsterdam) In het Scheepvaartmuseum en het Sluisinfocentrum van Rijkswaterstaat kunt u twee eeuwen hoogte- en dieptepunten rondom het Noordzeekanaal op film zien.