Brandend glas

'Die brandwerende wand is nep, die stopt bij het plafond.' De brandweerman in spe heeft met zijn lesmap een schot boven zijn hoofd weggeschoven. 'Die noodverlichting gaat niet aan.' 'Deze ook niet'. De haspel moet allang in de herkeuring, de blusser met Halon is inmiddels afgekeurd, de stookruimte wordt voor opslag en koffieleut gebruikt, er zit 'brandend glas', in plaats van brandwerend, waar het niet moet en de tekening met de vluchtwegen is in spiegelbeeld.
Ziedaar wat 'Blikkie 29', zoals de bijnaam luidt van het ploegje jonge ex-loodgieters, ex-koks en ex-bouwlieden op weg naar het spuitgastschap, aan misstanden ontdekt in een willekeurig kantoorpand. Toevallig is het een gemeentelijk kantoor, waar ze nu op 'zichtcontrole' zijn. Het bevindt zich op loopafstand van hun brandweerkazerne Nico, bij de IJtunnel. Er is gelukkig ook veel wél in orde. Maar hun opleider Jos van der Heijden leert: één zwakke schakel en het hele brandpreventiesysteem van het gebouw stort in elkaar.

In gevaar

Zichtcontroles zijn een nieuwe vorm van preventie. Nou ja, nieuw 'Kortgeleden had elke kazerne nog zijn schouwer', vertelt Van der Heijden. 'Tot die werd wegbezuinigd.' Niet enkel de nieuwe lichting brandweermannen wordt erin getraind, maar ook mannen die al tien jaar of langer in het bluswerk zitten. Want die zijn niet zo bekend met dit high tech-gebeuren, met haast op elke vierkante meter een apparaatje of aanpassing. 'Bij zichtcontroles kijk je naar wat je tegenkomt', zegt van der Heijden. 'Zo leert de brandweer haar verzorgingsgebied beter kennen en het kantoorpersoneel hun pand.' Want hij treedt nu niet op, hij legt uit. 'Maar wanneer je de pandbeheerder vertelt dat hij zijn personeel en zichzelf in gevaar brengt, denkt deze heus wel na.'

Met 'meer rood op straat' moet brand worden voorkomen, het hele jaar door. Amsterdam.nl gaat mee op controle, tussen 'brandend glas' en gevaarlijk feestende raadsleden.

Nu het café om de hoek. Patrick Nugter gaat gewapend met een tas met 'meer rood op straat' erop en folders erin op de cafébaas van Pleinzicht af. Nugter is met zijn 37 jaar de oudste van 'Blikkie 29'. Hij was chef-kok, een beroep dat zeer welkom is bij zo'n kazerneploeg voor het leven. 'Ik was een beetje uitgekookt. Maar ik ben nog lang niet uitgeblust.' Dan serieus: 'Ik wilde wat in de hulpverlening doen.' Hij en zijn vijf maten zien er stoer uit, maar gedragen zich zeer verantwoordelijk. Niemand komt dan ook zo van school. 'Je moet een beetje stabiel zijn', zegt Nugter. 'En sociaal, daar word je flink op getest.'

Strenger is duurder

De cafébaas laat zich de derde zichtcontrole in korte tijd maar welgevallen. Hij heeft alles op orde en straks verteren drie 'Blikkies' brandweerlieden in opleiding weer een glaasje fris. 'En met de kerst ben ik dicht, dus dan is er ook geen brandgevaar.' Maar anders, hoe kom je aan die 'geïmpregneerde' lappen doek of brandveilige kerstversierselen? Opleider van der Heijden: 'Hoe weet je wat je koopt, dat is het probleem.' 'Echt verboden is maar weinig. Totaal onbrandbaar bestaat ook niet. Dan moet je alles van beton maken.' Versier de kerst met gezond verstand, daar komt het op neer. Van der Heijden tekent een doos. 'Oude, open cafés als Pleinzicht zijn minder gevaarlijk dan cafés die vanwege geluidsoverlast tot dichte dozen zijn verbouwd.'
Brandveilig bouwen en brandveilig gebruiken - daar zijn allerlei wetten en criteria voor. In de lesboeken van 'Blikkie 29', maar ook in publieksvriendelijke folders, wordt deze ingewikkelde materie uit de doeken gedaan. De handhaving van de regels wordt ook steeds strenger. En strenger is duurder: voor ondernemers, de (culturele) instellingen en voor de gemeente als subsidiegever én waakhond. Die laatste functie kost de brandweer steeds meer werk. Maar Jos van der Heijden en zijn collega's in het preventiewerk doen het met liefde. Want 'van blussen naar voorkómen, daar moet het heen'.

Blussen en knippen

Dat had de gemeente al voor 'Volendam' besloten. 'We hadden ons kantoor nog niet ingericht of de cafébrand in Volendam brak uit.' Toen kwam het preventieproject in een stroomversnelling, maar die is nu weer wat ingedamd. In zijn dromen ziet Van der Heijden zulke goede voorzorg en voorlichting, dat je 'bij wijze van spreken met één brandweerwagen toe kunt'. Dat zegt hij natuurlijk niet om zijn collega's van de warme tak voor het hoofd te stoten. Integendeel, hij was zelf brandmeester op een wagen in Haarlem. Maar de 'koude tak', van voorzorg en voorlichting is met veertig mensen mager bemand, vergeleken bij de bijna zeshonderd Amsterdamse brandweermannen (en drie vrouwen) in de 'warme tak' werken, de Uitrukdienst. Deze mensen blussen natuurlijk niet enkel, ze 'knippen', zegt Van der Heijden, bijvoorbeeld ook 'steeds meer' mensen uit autowrakken. Zou ook al niet moeten hoeven.
Wanneer de werkdag erop zit voor Jos van der Heijden en Blikkie 29, begint een andere afdeling van de Amsterdamse dienst Brandveiligheid warm te lopen. Met zijn zessen controleren de heren van de Brandpreventieve Controledienst ziekenhuizen, scholen, bioscopen, hotels maar ook voetbal- en andere evenementen in heel Amsterdam op hun veiligheid. Ze vergelijken vergunningen met de praktijk, behandelen klachten en grijpen soms in. Straks wordt aan de Cruquiuskade in Oost een kanonskogel afgeschoten, als startschot van de nieuwe wijk Het Funen. In hun olijke Smartjes gaan de ervaren brandweermannen Rinze de Wit en Luc Kenter op weg naar het feestterrein. Leuk werk! 'Je komt iedereen en van alles tegen, en bijna altijd werkt men goed mee.'

'Een kantoor is geen partycentrum!'

Op het ruige, lege terrein langs het spoor rijst één pand op. Die kanonskogel, afgeschoten vanaf een solide scheepsdecor, kan geen kwaad - dat hadden De Wit en Kenter al eerder vastgesteld. Tenminste, wanneer die ene vrachtauto uit het schootsveld is gereden. Toch maar even de feestzaal meenemen. De beide brandweermannen mengen zich in het gedrang. Maar waar zijn de uitgangen? Kenter heeft 'een versierde deur' ontdekt - onvindbaar, want net als de ramen achter gezellige schotten weggetimmerd. En waar is de noodverlichting? Hoofdschuddend komen ze naar buiten. Want 'elke brand is andermans ellende', zoals De Wit het uitdrukt. De organisatie blijkt zich van geen kwaad bewust. 'Een kantoor is geen partycentrum!', spreekt Kenter streng, maar vriendelijk. 'Gelukkig werd er geen eten warm gemaakt', zegt De Wit later in zijn Smartje. 'Anders had ik de gasflessen direct verwijderd. Als je je bedenkt dat hier minstens één wethouder en een aantal gemeenteraadslieden aan het feesten zijn'

Op de website van de Brandweer Amsterdam, www.brandweer.amsterdam.nl, staan vele brandpreventietips. O.a. over brandveiligheid in huis tijdens de feestdagen. Bij elke brandweerkazerne kunt u ook de folders Brandveiligheid tijdens de feestdagen - tips voor thuis en idem - tips voor bedrijven/instellingen afhalen.