De euro is een ramp

'Ik heb één keer moeten huilen om een cliënt', bekent schuldhulpverleenster Kitty Wolfs. 'Dat was zo'n zielig geval. Maar verder ben ik er heel nuchter in. Dit is gewoon mijn werk.' Hetzelfde geldt voor haar collega Romeo Hellings: 'Als ik om vijf uur wegga, ben ik de klanten vergeten.'
Wolfs (26) en Hellings (41) werken bij Madi Schuldhulpverlening in Amsterdam Zuidoost, één van de tien schuldhulpbureaus in Amsterdam. Hellings legt uit wat zijn werk inhoudt: 'Wij helpen mensen met problematische schulden, dat wil zeggen: schulden waar mensen op eigen kracht niet meer uitkomen. Vaak hangt mensen bovendien afsluiting van energie boven het hoofd, huisuitzetting of beslaglegging op hun huisraad. Of ze dreigen uit het ziekenfonds te worden gezet. Deze week alleen al heb ik zelf vier van die crisisgevallen gehad. Als iemand zich meldt met zo'n noodsituatie, ondernemen we meteen actie. We nemen contact op met de schuldeisers of de deurwaarder of proberen via de Sociale Dienst te regelen dat de huur weer betaald kan worden.'
Het doel van de schuldhulpverlening is met de schuldeisers een regeling tot stand te brengen, die de cliënt binnen een periode van meestal drie jaar zelfstandig afbetaalt. Veel cliënten krijgen daarbij, al dan niet gedwongen, hulp van een instantie die hun inkomsten beheert. Als, om wat voor reden dan ook, er geen afspraken met de schuldeisers gemaakt kunnen worden, kan via een beroep op de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP) bij de rechtbank alsnog een regeling worden afgedwongen. In de praktijk blijkt de tussenkomst van de rechter vaak noodzakelijk om een regeling tot stand te brengen. 'Over het algemeen zijn schuldeisers heel schappelijk', vertelt Wolfs, 'maar in het hele pakket hoeft er maar één schuld tussen te zitten waarbij een bemiddeling niet lukt en je regeling kan niet doorgaan. Mensen met boetes belanden bijvoorbeeld altijd in de WSNP omdat het Centraal Justitieel Incassobureau alles op de rechter wil laten aankomen.'

Verschrikkelijke Kirby

Schulden kunnen op allerlei manieren ontstaan. Zo kan het gebeuren dat mensen door ziekte of echtscheiding plotseling in inkomen achteruitgaan, of ze komen onverwacht voor een grote uitgave te staan zoals de begrafenis van een onverzekerd familielid. In de meeste gevallen spelen echter financiële onkunde en naïviteit een grote rol. Wolfs: 'De meeste van onze cliënten hebben het toch al niet breed en dan geven ze hun geld ook nog uit aan de verkeerde dingen. Daarbij wordt het hen ook niet gemakkelijk gemaakt, want als je geen cash hebt, kun je immers altijd nog bij Wehkamp terecht. Maar vroeg of laat moet je toch betalen.' Enige tijd geleden kreeg Madi Schuldhulpverlening regelmatig cliënten binnen die zich aan de deur een huishoudelijk apparaat hadden laten aansmeren. 'Een Kirby', zegt Hellings cynisch, 'dat ding kan dus echt alles. Hij stoft, hij zuigt en hij wast, en hij kost maar 4500 gulden. Verschrikkelijk.'

Hypotheek

De komst van de euro noemen Wolfs en Hellings beiden een ramp. Hellings signaleert dat er zich sinds een tijdje een nieuwe groep cliënten bij Madi aanmeldt. 'Mensen met een hypotheek bijvoorbeeld, die hebben we hier vóór de euro vrijwel nooit gehad. Soms hou ik echt mijn hart vast voor wat er nog op ons gaat afkomen.'
De euro laat volgens Wolfs ook zien dat veel mensen niet kunnen rekenen: 'Ze geven de euro nog steeds uit als een gulden. Aan de andere kant moet ik wel zeggen dat het leven de afgelopen tijd echt duurder is geworden. De dagelijkse boodschappen zijn voor mensen die de eindjes toch al aan elkaar moeten knopen steeds moeilijker te betalen. Als ik zie wat mensen met een uitkering tegenwoordig overhouden, ik weet niet of ik het zelf zou kunnen.'

Creatief winkelen

Cliënten voor wie een schuldregeling wordt getroffen, komen vaak onder een streng financieel regime terecht. Ze worden gedwongen hun uitgavenpatroon te veranderen, moeten afstand doen van dure bezittingen als een auto om daarmee een deel van de schuld af te betalen en mogen onder geen beding nieuwe schulden maken. Na aftrek van de aflossing houden mensen met een uitkering meestal een inkomen over over bijstandsniveau.
Hellings en Wolfs merken dat hun cliënten vaak hun uiterste best doen om het afbetalen vol te houden. Zo heeft Hellings een cliënt gehad die om die reden alleen nog bruine bonen at. Wolfs hoort trouwens ook wel eens dat cliënten overgaan tot 'creatief boodschappen doen', 'En eerlijk gezegd kan ik me daar in sommige gevallen best iets bij voorstellen. Tenminste, zo lang het om een brood gaat en niet om luxeartikelen. Handig is het natuurlijk niet; als je gepakt wordt, en dan heb je er weer een boete bij.'

Schuldhulpverlening in Amsterdam Financiering: gemeente en stadsdelen Coördinatie en beleid: 'Om arm Amsterdam', het gemeentelijke project armoedebestrijding Uitvoering: maatschappelijk werk Cijfers 2001 Aantal aanmeldingen: 4208 Totaal cliëntenbestand: 7738 huishoudens Van de cliënten heeft 40 procent een schuld lager dan € 2269 (f 5.000). Iets minder dan 10 procent heeft een schuld boven de € 22689 (f 50.000) gemiddelde duur schuldhulptraject: 8 maanden Bron: Schuldhulpverlening Amsterdam, Rapportage uitvoeringsmonitor 2001; O+S, augustus 2002

Schulden? Kunt u moeilijk uitkomen met uw inkomen? Het maatschappelijk werk en de schuldhulpbureaus organiseren bugdetcursussen om u te helpen met uw financiën. Ook kunt u individuele begeleiding aanvragen. Heeft u schulden? Wacht niet te lang. De schuldhulpbureaus houden budgetspreekuren waar u snel informatie en advies kunt krijgen. Het adres van het schuldhulpbureau bij u in de buurt vindt u in het telefoonboek en op www.omarm.amsterdam.nl onder het kopje 'Aanbod'. Het maatschappelijk werk en de sociaal raadslieden kunnen u ook doorverwijzen.