'Wij hebben water in ons bloed'

Ze komt aanrijden op een paarse mountainbike. Klein en frèle: Selina van Leijenhorst (18) ziet ze er niet uit als de doorsnee brugwachter. Officieel is ze dan ook nog leerling. Eén van de eersten, in het nieuwe opleidingstraject van Binnenwaterbeheer. En een van de weinig vrouwen. Naast de negentig mannen werken er zes vrouwen als brugwachter.

Selina is nu een maand of zeven aan het werk. Vandaag heeft ze haar hoofdkwartier op de Hortusbrug. Een nogal kaal hokje, met een enorme televisie (die het overigens niet doet) en een even grote radio, die tussen het werk door de enige afleiding is. Als Selina tenminste niet leert, want ik kom niet uit de scheepvaart, dus veel is voor mij echt helemaal nieuw. De meeste van mijn oudere collegas hebben eerst gevaren, maar ik ben dit werk gaan doen vlak nadat ik van school kwam. Mijn stiefvader had me er thuis vaak over verteld en uit die verhalen kwam een baan naar voren die me eigenlijk heel leuk leek. Het is verantwoordelijk werk, je bent lekker eigen baas en het verdient goed. En ik vind het fijn dat het rustig is, niet zo stresserig en dat je de hele dag aan het water zit, op de mooiste plekjes die Amsterdam te bieden heeft. Ik heb zelf veel tijd op bootjes doorgebracht en volgende maand krijg ik er zelf eentje. De geur van het water, buiten zijn, dat trekt me erg. En je krijgt natuurlijk met allerlei mensen te maken. Beroepsschippers, lui die langskomen met een klein bakkie met een hondje erin, rijke patsers met een schip van twee miljoen. En dan het gewone verkeer, voetgangers, toeristen die je de weg moet wijzen. Je moet soms heel diplomatiek zijn. Mensen vinden het vaak heel vervelend dat jij een brug opengooit. Dan moeten ze wachten en ze zijn al laat.

Helroze kinderbadje

Er wordt op je gescholden, mensen steken hun middelvinger op, ze klimmen op de bomen of lopen er onderdoor. Soms gaat het ook echt mis. Mijn broer heeft hier eens een tijdje als uitzendkracht gewerkt en toen kreeg een auto die nog net even gas gaf een boom op het dak. Gelukkig geen gewonden, maar je schrikt natuurlijk wel. Ik heb daar gelukkig nog geen ervaring mee, maar laatst onthoofde ik wel een duif die net zijn kop tussen de brug stak toen die weer dichtging. Geen smakelijk gezicht, dat kan ik je vertellen.

Via de portofoon komt het bericht dat er bij de Magere Brug een schip is dat Selinas kant uitkomt. Ze pakt haar sleutels en loopt naar de brug bij de Weesperstraat, die vandaag ook onder haar bewind valt. Hier alleen een soort bushokje, met daar onder een ijzeren kast, die met een grote sleutel open gaat. Daaronder allemaal knoppen en schakelaars. Na een paar keer bellen en goed kijken of er geen voetgangers of automobilisten klem zitten, laat Selina de bomen zakken. Een enorm jacht komt langs. Op het dek staat een helroze kinderbadje met vijf geraniumpotten en een hondje erin. De man achter het stuur zwaait. Als Selina de brug weer heeft gesloten, loopt ze terug naar de Hortusbrug, waar de man geduldig ligt te wachten en het ritueel zich herhaalt.

Compromis

Een paar bruggen terug, op de Overtoom, heeft Selinas collega Marcel Baardemans (39) het inmiddels een stuk drukker. Op zijn traject is er scheepvaart van twee kanten en bijna altijd spitsuurverkeer. Baardemans is met zijn bijna zeventien jaar in het vak een veteraan, hoe jong hij ook is. Hij wordt dan ook niet warm of koud van de hectiek om hem heen. Zelfs niet nu er aan zijn brug gewerkt wordt en alles wat langer duurt dan normaal. Ach ja, zegt hij als een wachtende automobilist bozig toetert. Ik vind het zelf ook vervelend om te moeten wachten, maar die vijf minuten, dat moet toch kunnen.

Marcel komt uit een varende familie. Vader, grootvader en ook hijzelf heeft nog een jaar of vier op het water gezeten. Tankers en duwboten voor Nedlloyd, zand en grind hier in de buurt van Amsterdam. Daarna heb ik een tijdje voor de KLM gewerkt, maar wij hebben water in ons bloed. En dan is het vak van brugwachter een prachtig compromis.

Mafketels

Al pratend doet hij brug open en laat de Merel Anne door, terwijl de mannen van de reparatiedienst een nieuwe buffer vastzetten. Een paar fietsers hangen vermoeid over een van de bomen en grijnzen naar Marcel als hij hun steun weer omhoog laat komen. Vooral in vergelijking met vroeger is er veel veranderd. Toen zaten we in de zomer eigenlijk alleen maar langs de kant van het water om met de hand havengeldkwitanties uit te schrijven. Dat gaat nu allemaal met de computer en dus een stuk sneller. Verder kan ik me nog goed herinneren dat ik de Magere Brug met kettingen omhoog moest trekken. En dat er sluisjes waren die je met kaapstaanders, een soort wiel met handvaten, open en dicht moest trekken. Nu zijn er nauwelijks handmatige bruggen meer, alles gaat elektronisch. Rond 1992 zag het er zelfs een tijdje naar uit alsof het hele systeem via de afstandsbediening zou gaan. We hadden toen een nieuwe directeur, die het wel een goed idee vond om alle brugwachters van de brug te halen en het te doen met twee mensen in een centrale controlekamer. Je kunt je voorstellen dat we daar wel even heftig actie tegen gevoerd hebben en gelukkig heeft dat geholpen. Het was ook een idioot idee. Als ik hier niet bovenop zit, kunnen er allerlei ongelukken gebeuren. Niet alleen met alle mafketels die nog nét even voor de bomen sluiten naar de overkant willen of de leukerds die aan de bomen gaan hangen op het moment dat die naar boven gaan. Vorig jaar bleef hier een klein jongetje met zijn rugzak aan een uitsteeksel op een boom haken en viel vervolgens zes meter naar beneden. Zwaargewond. Vreselijk is dat, ook voor de brugwachter. Maar wie weet hoe erg het geworden zou zijn als er niemand had gezeten?

Het lijkt simpel

Marcel laat een sleepboot door, die een woonboot trekt. En een paar minuten later naderen de Adriana en de Friesland, met in hun kielzog een klein motorbootje, dat door rood vaart. Marcel doet het raam open en roept de opvarenden achterna, maar echt aandacht krijgt hij niet. Vooral in de zomer, als er veel pleziervaart is, weet negentig procent niet wat de regels op het water zijn. Dat is wel eens vermoeiend. Twee fietsers worstelen zich plat op de grond onder de bomen door. Marcel kijkt er niet meer van op. Soms zeg ik iets, maar meestal laat ik het gaan. Ik zit hier toch alleen en kom graag veilig thuis. Trouwens, sinds een paar jaar zijn wij onze politiebevoegdheid kwijt en kunnen we niemand meer iets maken. Dat vind ik jammer, want we blijven wél verantwoordelijk. En dit is geen werk dat door zomaar iemand gedaan kan worden. Laatst nam een uitzendkracht per ongeluk de elektriciteitsleiding van een tram mee toen hij de bomen sloot. Ik bedoel maar. Het lijkt simpel: bomen open, bomen dicht. Maar daar ben je er niet mee.

Wat doet Binnenwaterbeheer? Binnenwaterbeheer Amsterdam (BBA) bedient de bruggen en sluizen in Amsterdam, houdt toezicht op het water, heft en int het binnenhavengeld voor de plezier- en beroepsvaart en verleent vergunningen voor woonboten en voor evenementen op het water. Het gebied waarin BBA opereert omvat alle wateren binnen de gemeente Amsterdam met uitzondering van de havens en het IJ. Kijk op www.binnenwaterbeheer.amsterdam.nl.