Kleine ingrepen, maar een wereld van verschil

De Werkgroep Blackspots Amsterdam (WBA) bestaat uit medewerkers van de dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer (dIVV), de dienst Ruimtelijke Ordening (dRO), het Openbaar Ministerie en de Dienst Verkeerspolitie Amsterdam-Amstelland. Bij gelegenheid schuift ook het Ingenieursbureau Amsterdam (IBA) aan. Naast de vaste leden is per vergadering altijd de betreffende wegbeheerder aanwezig, meestal iemand van het stadsdeel waar de blackspot ligt. "De werkgroep is uniek in Nederland, zowel wat taak als wat samenstelling betreft. Iedere dienst die iets met verkeersveiligheid te maken heeft, is vertegenwoordigd", aldus senior beleidsmedewerker verkeer Paul van der Zedde (dIVV).

Dode hoek

In 2002 telde de WBA 153 blackspots, de ongevallenlocaties waar in drie jaar tijd minstens zes letselongevallen plaatsvonden. Op deze 153 plekken deden zich in de periode 1999 - 2001 5005 ongevallen voor, waarvan 1404 met letsel. De WBA analyseerde in 2002 83 blackspots en stelde 162 maatregelen voor, variërend van het bijverven van haaientanden tot het compleet opnieuw inrichten van kruispunten.
Ruim eenderde van de maatregelen heeft betrekking op de wegmarkering. Soms is het wegwerken van achterstallig onderhoud al voldoende voor een opmerkelijke daling van het aantal ongelukken, andere keren is de veiligheid meer gebaat bij een nieuwe wegindeling. Momenteel besteedt de WBA veel aandacht aan de opgeblazen fietsopstelstroken (ofos), bij kruispunten met verkeerslichten. Een ofos is een voorsorteerstrook over de gehele breedte van de rijbaan. Rechtdoorgaande fietsers ondervinden dan geen hinder van afslaand autoverkeer, waardoor zich minder snel dode hoek-ongevallen voordoen.

Flitspalen

Hoog op de ranglijst van maatregelen staat finetuning van de verkeerslichten. Volgens hoofdinspecteur Geert van Ham van de Verkeerspolitie een vaak niet of nauwelijks zichtbare ingreep, maar wel één met veel effect: "Op het kruispunt Haarlemmerweg-Burgemeester De Vlugtlaan telden we in de periode 1999-2001 69 ongevallen, met 27 gewonden en 2 doden. Uit onderzoek bleek dat veel ongelukken te wijten waren aan door rood licht rijden. Verder deden zich veel kop-staartbotsingen voor. We hebben daarom wachtstand-rood ingevoerd, wat inhoudt dat de lichten op alle richtingen standaard op rood staan. De bestuurders moeten afremmen en overzien de verkeerssituatie. Op het moment dat er verkeer aankomt, gaat het verkeerslicht op de betreffende richting op groen. In de eerste drie kwartalen van 2002 constateerden we nog maar zeven ongevallen, waarvan één met letsel."
Ook adviseert de WBA gerichte politiecontroles of de plaatsing van flitspalen. Het uitdelen van bonnen blijft noodzakelijk, maar Van Ham vindt het voorkomen van overtredingen interessanter. "Onze flitspalen zullen allemaal voorzien worden van opvallende kleuren. Ze staan altijd op blackspots en zijn dus keihard nodig. Bij het kruispunt President Steynplantsoen aan de Wibautstraat bijvoorbeeld. Het aantal kop-staartongevallen is hier na plaatsing van een flitspaal met 60% afgenomen en er deden zich geen ongevallen meer voor doordat mensen door rood licht reden. Voor het eind van het jaar komen er zeven nieuwe flitspalen binnen de gemeente, voorafgegaan door duidelijke waarschuwingsborden met teksten als 'Gevaarlijk kruispunt, veel slachtoffers, regelmatig controle.' "

Lokgroen

Het aanbrengen van verkeersdrempels of uitritconstructies, het verwijderen van zichtbelemmerende obstakels of het aanpassen van de verlichting. Allemaal ingrepen die de verkeersveiligheid verbeteren, maar soms komt de WBA tot de conclusie dat alleen een volledige herinrichting van een kruispunt of plein uitkomst biedt. Zo staat de herinrichting van het Mr. Visserplein op de rol voor 2004, 2005. Bij het opstellen van de plannen zal zeker gebruik worden gemaakt van de expertise van de werkgroep.
Om tot die tijd iets aan de veiligheid op het drukke verkeersplein te doen, heeft de gemeente een aantal door de WBA voorgestelde verbeteringen doorgevoerd. Een kort werkbezoek maakt duidelijk dat de WBA de verkeersveiligheid vergroot door op subtiele wijze het gedrag van de weggebruikers te beïnvloeden. Paul van der Zedde staat bij de drukke fietsersoversteek voor de Filmacademie, richting Jodenbreestraat: "Hier hebben we een stukje stoep weggehaald. Er is nu meer opstelruimte voor rechtdoorgaande fietsers. Voorheen reden die vaak door rood omdat ze zich opgejaagd voelden door dringende fietsers die rechtsaf wilden slaan."
Geert van Ham ontdekt dat het voetgangerslicht op de vluchtheuvel nog op rood staat, terwijl het licht aan de overkant al groen geeft. "Vijf seconden lokgroen! Vaak zien mensen het licht op de vluchtheuvel niet, maar dat aan de overkant wel. Ze denken dat ze kunnen oversteken. Maar het verkeer vanaf het plein dat hier de hoek omslaat is nog volop aan het rijden." Hij belooft het probleem in de WBA ter sprake te brengen, waarna er actie ondernomen kan worden.
Bij de oversteek van de Jodenbreestraat is de vluchtheuvel op advies van de WBA verwijderd. Van der Zedde: "De vluchtheuvel nodigde voetgangers uit door rood te lopen. Nu is de oversteek wat groter en door rood lopen risicovoller." Bij de voetgangsoversteekplaats vanaf de Jodenbreestraat richting Weesperstraat is een extra vluchtheuvel gerealiseerd. "Er is nu voldoende ruimte om te wachten. Voorheen reden de trams aan de ene kant en de auto's aan de andere kant de vouwen uit je broek."
"Ons motto is: alle beetjes helpen", besluit Van Ham. Juist als hij die woorden uitspreekt, loopt een verwarde zwerver diagonaal over het plein, alle verkeersregels en verkeerslichten negerend, dwars door de stroom auto's, fietsers en trams. Van Ham: "Het allerbelangrijkste is toch dat iedereen zich aan de spelregels houdt."

Top 5 Verkeersgevaarlijke plekken in Amsterdam (in 2001)
	Aantal ongevallen	Met letsel
1. Mr. Visserplein	139	13
2. Pr. Bernhardplein	97	12
3. Pr. Hendrikkade-Damrak	94	18
4. Pr. Hendrikkade-Martelaarsgracht	92	17
5. Basisweg-Radarweg	82	15

Duurzaam Veilig De verschillende wegbeheerders (Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen) hebben in het programma Duurzaam Veilig met elkaar afgesproken dat er in 2010 50% minder verkeersdoden en 40% minder ziekenhuisgewonden zijn dan in de periode 1984-1986. Ook Amsterdam heeft opdracht gekregen deze streefcijfers te halen. De hoofdstedelijke plannen zijn vastgelegd in de nota Verkeersveiligheidsbeleid 2000-2005. Peilers van het beleid zijn voorlichting, educatie, politieoptreden (toezicht en bekeuringen) en een veiliger inrichting van de openbare weg. Amsterdam ligt op koers, want de landelijke doelstellingen worden moeiteloos gehaald.

Ontwikkeling blackspots

Een blackspot is een locatie waar zich in een periode van drie jaar minstens zes letselongevallen hebben voorgedaan.

	1995-1997	1996-1998	1997-1999	1998-2000	1999-2001
Totaal aantal ongevallen	47.371	47.023	47.160	46.073	42.533
Totaal aantal slachtofferongevallen	7.693	7.403	7.363	7.457	7.168
Aantal blackspots	185	160	160	161	153
Aantal ongevallen op blackspots	6.753	6.159	6.065	5.808	5.005
Aantal slachtofferongevallen op blackspots	1.702	1.515	1.490	1.531	1.404