In het kort
De politiek heeft wel saaiere jaren gekend dan 2002: de opkomst en ondergang van Pim Fortuyn, groei en afbrokkeling van de LPF en de val van het kabinet-Balkenende. Gemeenteraden maakten kennis met het dualisme én met het verschijnsel van de "Leefbaren." Philip van Praag over een bewogen politiek jaar: "Ik ben erg voor het burgerinitiatief."
De politiek heeft wel saaiere jaren gekend dan 2002: de opkomst en ondergang van Pim Fortuyn, groei en afbrokkeling van de LPF en de val van het kabinet-Balkenende. Gemeenteraden maakten kennis met het dualisme én met het verschijnsel van de "Leefbaren." Philip van Praag over een bewogen politiek jaar: "Ik ben erg voor het burgerinitiatief."
Philip van Praag is een Amsterdammer. Dat blijkt vooral als de hoofddocent Politicologie aan de UvA een vergelijking maakt tussen Amsterdam en Rotterdam. Niet dat hij geen argumenten paraat heeft. Juist wel. Kijk, we moeten het zo zien: Rotterdam is een industriële stad, verbonden aan de haven en met relatief weinig hoogopgeleide inwoners. Het lukt deze stad niet om de omslag te maken richting een dienstverlenende economie. Amsterdam wel, dankzij Schiphol en een veel groter aanbod aan HBO- en universitair onderwijs. En omdat de hoofdstad in sociaal-/economisch opzicht voor lag, was er ook meer geld beschikbaar voor stadsvernieuwing. "Rotterdam heeft nooit een Schaefer gehad, de man van 'Bouwen voor de buurt'. Als ik door oude Rotterdamse wijken rij, denk ik: 'dit ken ik in Amsterdam niet. Zo verpauperd. Huizen dichtgetimmerd, een unheimische sfeer. Al die jaren dat Bram Peper burgemeester was, is enorm veel geld besteed aan prestigieuze projecten als de Maasoever en de Kop van Zuid. Dat is best goed voor het aanzicht van Rotterdam, maar investeringen in oude wijken bleven misschien wel daardoor uit."
Een ander verschil is dat de beweging van de "Leefbaren" in Rotterdam zoveel meer aansloeg. Leefbaar Rotterdam won de gemeenteraadsverkiezingen, terwijl Leefbaar Amsterdam slechts twee zetels bemachtigde. Hoe verklaart u dat?
"Vader en zoon Bakker van Leefbaar Amsterdam spreken natuurlijk veel minder mensen aan dan Pim Fortuyn. Maar los daarvan: de fracties van de PvdA en VVD in Amsterdam hadden charismatische leiders. Rob Oudkerk en Geert Dales zorgden voor vernieuwing. Bovendien heeft de stad al jaren burgemeesters - Van Thijn, Patijn en Cohen - bij wie de bevolking het gevoel heeft: 'ze kennen onze problemen.' Dat is een enorm verschil met Peper, die nooit enige steun heeft gehad vanuit de bevolking. Peper is altijd gezien als de arrogante kille bestuurder van het stadhuis. Ik vind het symbolisch voor het verschil tussen de Amsterdamse bestuursstijl die dichter bij de bevolking staat - en waar ik best nog heel veel kritiek op heb - en het Rotterdamse bestuursstel dat meer regentesk en paternalistisch is."
Stel dat in Amsterdam een Pim Fortuyn was opgestaan. Had die hier poot aan de grond gekregen?
"Ja hoor. De LPF trok bij de landelijke verkiezingen vijftien procent van de Amsterdamse stemmen. Ook hier heerst dus wel degelijk onvrede. Maar er was wel meer weerwerk vanuit de gevestigde partijen gekomen.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar is het dualisme ingevoerd. Wat is daarvan te merken?
"Nog niet zo veel. De raad vergadert nog maar eens per drie in plaats van twee weken en krijgt dus ook minder vaak aandacht in bijvoorbeeld Het Parool en AT5.
Gemeenteraadsleden hebben nu de taak het College te controleren. Ze moeten er bovenop zitten. Doen ze dat niet, dan gaan ze achter de feiten aanlopen en bestaat het risico dat het college te eigenmachtig gaat opereren."
Moeten de raadsleden wennen aan hun nieuwe rol?
"Natuurlijk is het zoeken, in het begin. Maar dan nog betwijfel ik of het dualisme nou de succesformule is om de lokale politiek nieuw leven in te blazen. Ik heb er geen hoge verwachtingen van. Dualisme betekent eigenlijk: de invoering van het Haagse model op lokaal niveau. En het Haagse model kent problemen, zoals de veel bekritiseerde Achterkamertjespolitiek."
Een voordeel van dualisme is toch dat wethouders van buiten de raad kunnen komen?
"De meeste partijen zitten daar niet op te wachten. Het is ook nog niet gebeurd."
Leeft de politiek in Amsterdam?
"Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen was de opkomst tegen de vijftig procent, iets meer dan vier jaar daarvoor. Weinig reden voor tevredenheid."
Heeft u tips voor raadsleden?
"Kijk in een vroeg stadium naar plannen, controleer die en mobiliseer steun onder de bevolking als je eigen ideeën hebt. Zo creëer je een machtsbasis om het college onder druk te zetten. Zo doet de SP dat vaak. Het maakt je herkenbaar voor grote groepen onder de bevolking.
Partijen kunnen nog een stap verder gaan en zeggen: niet wij nemen het initiatief, dat kan de burger zelf doen. Dan kom je uit bij het burgerinitiatief. De bevolking kan dan, desnoods tegen de wil van de Raad in, een volksstemming houden over een onderwerp. Dan neem je burgers pas serieus.
Ik ben erg voor het burgerinitiatief. De oppositiepartijen binnen de Raad zijn dat ook, maar de collegepartijen zijn huiverig. Ze zijn bang voor ondoordachte voorstellen die het bestaande beleid doorkruisen."
Wat was in Amsterdam het politieke hoogte- en wat het dieptepunt in 2002?
"Oefechte hoogtepuntenhet is goed dat uiteindelijk de beslissing gevallen is over de Noord-Zuidlijn, hoewel de gemeente daarmee ongetwijfeld heel veel financiële risico's gaat lopen. En dat gaat ten koste van andere investeringen. Dieptepunt vond ik wat er rond het Stedelijk Museum gebeurd is. Al die plannenmakerij, verwarring troef en nog is niet duidelijk wat er gaat gebeuren."
Er wordt wel beweerd dat er bij verkiezingen steeds meer aandacht is voor de 'verpakking', ten koste van de inhoud. Is dat echt zo?
"Ik geloof er niks van. Mediaperformance is belangrijker geworden. AT5 is belangrijk. Maar burgers kijken dwars door politici heen die niet ook inhoud hebben. Ik ken niemand in de gemeentepolitiek die alleen uit is op effectbejag."
Waarom bent u zelf geen politicus?
"Ik heb het wel eens overwogen, maar ik ben er volstrekt ongeschikt voor."