Protocol gedragsregels zwembaden

Vastgesteld te Leiden op 8 mei 2002
Aangepast voor Amsterdam op 11 juli 2002

INHOUD:

1. Voorwoord
1.1 Inleiding
2. Agressie in zwembaden, een toelichting op de bestaande situatie
2.1 Agressie in zwembaden zelf
2.2 Registratie
3. Doelformulering
4. Maatregelen
4.1 Huisregels
4.2 Praktische vaardigheden (waaronder ook attitude)
4.3 Standaardprocedure voor praktisch optreden
4.3.1 Procedure hoe te handelen bij incidenten
4.3.2 Maatregelen
4.3.3 Indentifi ceren
4.4 Registratie
4.5 Communicatie
5. Juridisch kader
5.1 Mogelijkheden / bevoegdheden
5.2 Privaatrechtelijk / strafrechtelijk / bestuursrechtelijk
5.3 Schadevergoeding
5.4 Bezwaar
6. Evaluatie
7. Aanbevelingen

BIJLAGEN
1. Voorwoord

In bijna ieder zwembad is wel sprake van overlast door bezoekers. De ernst van de overlast verschilt, maar kan zelfs intimidatie en geweldpleging impliceren. In het ene bad gebeurt dit vaker dan in het andere.
In navolging van de politieregio's Hollands Midden en Haaglanden heeft de politieregio Amsterdam-Amstelland dan ook met de zwembaden in haar regio besloten tot een gezamenlijke aanpak. Voor het oplossen van de problemen in zwembaden is nauw contact met de plaatselijke politie een eerste vereiste. Met de politie moeten vaste afspraken gemaakt worden hoe te reageren op de verschillende ongewenste situaties die kunnen ontstaan in het zwembad.
In de politieregio Haaglanden (Den Haag en omliggende gemeenten) hebben de projectleider Aanpak agressie in zwembaden en de gemeenten huisregels opgesteld die in bijna alle zwembaden worden gehanteerd. De politie in die regio reageert altijd op dezelfde manier op oproepen betreffende agressie in zwembaden. Ook Amsterdam-Amstelland heeft in juni 2002 deze huisregels overgenomen.
Mensen die zich agressief gedragen jegens het personeel van een zwembad of die medebezoekers van het bad intimideren, kunnen volgens de afspraken, al dan niet met behulp van de politie, uit het zwembad worden verwijderd. Deze personen kunnen daarnaast een toegangsverbod krijgen. Bovendien wisselen zwembaden en politie binnen de regio Amsterdam-Amstelland gegevens uit, zodat personen die uit het ene zwembad verwijderd zijn, ook in de andere zwembaden geweigerd kunnen worden.

1.1 Inleiding

Om een sluitende regeling voor de zwembaden van de hele politieregio Hollands Midden tot stand te brengen en een koppeling te realiseren met de bestaande situatie in de politieregio Haaglanden, is op 26 september 2001 in Leiden een bijeenkomst georganiseerd. Ook in Amsterdam ontstond er behoefte aan samenwerking en een integrale aanpak van criminaliteit. Dit bleek tijdens het zogenaamd uitgebreid zwembadoverleg op 3 juni 2002. Aanwezig waren de Amsterdamse stadsdelen, beheerders zwembaden, politie, openbaar ministerie, desbetreffende ambtenaren en LC (Nederlands instituut voor lokale sport en recreatie). Tijdens dit overleg is het Protocol Gedragsregels zwembaden zoals gewijzigd is op 23 april 2002 besproken. Het Protocol werd zeer positief beoordeeld en de vraag was hoe het zo snel mogelijk ook in Amsterdam kan worden toegepast. Deze wens is later tevens geuit in de Raadscommissie Veiligheidsbeleid van de centrale stad.

In juni 2002 is het oorspronkelijke Protocol Gedragsregels Zwembaden zoals opgesteld door de projectgroep Agressie zwembaden ten behoeve van de zwembaden in de politieregio's Hollands Midden en Haaglanden licht aangepast aan de Amsterdamse situatie. De benodigde aanpassingen bleken miniem te zijn. Het Protocol is inhoudelijk niet gewijzigd. De Amsterdamse stadsdelen, managers van de zwembaden en de centrale stad bedanken hierbij de projectgroep Agressie Zwembaden voor al het inventieve werk wat is verricht en voor het beschikbaar stellen van het Protocol en goedkeuren dat de het protocol ook in Amsterdam toegepast kan worden.

De projectgroep wilde vooral praktisch te werk gaan en snel met resultaten komen. Na de eerste inventarisatie bleek de problematiek meer omvattend dan oorspronkelijk was ingeschat. Het nu voorliggende document Protocol Gedragsregels zwembaden geeft een beschrijving van het juridisch kader, waarbinnen door allen die betrokken zijn bij de bestrijding van de agressie in zwembaden opgetreden kan worden. Daarnaast heeft de projectgroep een protocol opgesteld, waarin staat wie wat doet, waarom, wanneer en met wie om te komen tot een effectieve aanpak van de bestrijding van de agressie in zwembaden. Dit protocol is ook opgenomen in het Protocol Gedragsregels zwembaden. Zowel de manager van zwembaden of diens plaatsvervangers, als medewerkers van politie en justitie kunnen dit protocol gebruiken.
Dit document is in eerste instantie opgesteld voor de politieregio Hollands Midden. Gaandeweg hebben de zwembaden van de politieregio Haaglanden zich ook bij het project aangesloten, zodat het Protocol Gedragsregels zwembaden een gezamenlijk product is geworden en in het hele gebied van Zuid-Holland Noord van toepassing zal worden. Bij deze sluit ook de politieregio Amsterdam-Amstelland zich aan. Buiten Amsterdam betreft het hier ook de gemeenten Aalsmeer, Amstelveen, Diemen, Ouder-Amstel en Uithoorn. Deze laatste zullen worden gevraagd zich hieraan te conformeren.

2. Agressie in zwembaden, een toelichting op de bestaande situatie

2.1 Agressie in zwembaden zelf

Jaarlijks registreren de ca. 1300 voor het publiek toegankelijke zwembaden in Nederland meer dan 150 miljoen bezoeken. Zwemmen is dan ook een life time sport die door zowel jong als oud wordt beoefend. Uit onderzoek is gebleken dat de bezoekers vanwege hun kinderen, voor het plezier of de gezondheid, de zwembaden bezoeken. Zwembaden zijn dus niet alleen van belang vanwege zwemlessen, ook vanuit recreatief oogpunt zijn ze populair. Zwembaden krijgen steeds vaker te maken met agressieve bezoekers. De problemen in Amsterdam, Leidschendam en Veenendaal zijn hiervan de trieste bewijzen. Vaak gaat het om jongeren in de leeftijdscategorie van ca. 10 tot 18 jaar, zowel van autochtone als van allochtone afkomst. Diefstal, discriminatie, dronkenschap, molestatie, seksueel geweld, kortom het niet naleven van de geldende normen en regels, komen vooral bij het recreatief zwemmen vaker voor.
Een relatief kleine groep bezoekers maakt het voor de andere klanten onaangenaam om het zwembad te bezoeken. Bovendien zorgt het gedrag van deze groep ervoor dat het personeel zijn heil elders zoekt. De zwembadmedewerker wil niet langer het mikpunt zijn van scheldpartijen, bedreigingen en soms zelfs mishandeling. Hoewel de verschillende managers het probleem op allerlei creatieve manieren (willen) aanpakken, heeft dit totnogtoe weinig resultaat opgeleverd. Ondanks de vaak goede samenwerking tussen de zwembaden en politie, is er nog altijd sprake van overlast gevend gedrag van jongeren.
De agressie in zwembaden beperkt zich niet alleen tot de randstedelijke gebieden.
Alleen door gezamenlijke regelgeving, gedragregels en strafmaatregelen, onderschreven door alle betrokken partijen, is een effectieve bestrijding van agressie in zwembaden mogelijk.

2.2 Registratie

Zwembaden registreren de gebeurtenissen tot nu toe in een soort dagboek. Zij hebben de ervaring dat deze vorm van registratie niet voldoende is om zicht te krijgen op de totale problematiek.

3. Doelformulering

De projectgroep 'Agressie in zwembaden' schetst het juridische kader en maakt een beschrijving van de verschillende protocollen voor de uitzetting van degenen die zich (meerdere malen) niet gehouden hebben aan de huisregels die van toepassing zijn in zwembaden. Zwembaden, gemeenten, politie en justitie willen met het Protocol gedragsregels zwembaden bereiken dat iedere bezoeker van een zwembad vrolijk en veilig kan zwemmen. Het protocol is oorspronkelijk opgesteld voor de zwembaden binnen het arrondissement Den Haag, te weten de politieregio's Hollands Midden en Haaglanden en aangepast voor Amsterdams gebruik in juni 2002. Het is van belang dat de gedragsregels voor alle zwembaden in de regio gaan gelden (rekening houdend met ruimte voor eigen regels). Voor het publiek is dan altijd duidelijk wat de regels zijn, de herkenbaarheid wordt hiermee vergroot.

4. Maatregelen

4.1 Huisregels

Naast de algemeen geldende huisregels die door middel van de pictogrammen zijn aangegeven, kunnen de zwembaden nog specifieke huisregels ontwikkelen die in het zwembad van toepassing
zijn. Deze moeten wel kenbaar gemaakt worden.

4.2 Praktische vaardigheden (waaronder ook attitude)

Wie het risico loopt om slachtoffer te worden van agressie of geweld doet er goed aan om te investeren in de eigen veiligheid. Dit geldt ook voor het personeel van de zwembaden. Wie investeert in het vergroten van de weerbaarheid verkleint de kans op nadelige gevolgen als hij of zij slachtoffer wordt van agressie of geweld. Hier is een belangrijke taak voor de exploitant weggelegd. Veiligheidszorg is een gezamenlijke zorg van de werkgever en de medewerkers. Veiligheidszorg is ook een zaak van lange adem. De kous is niet af met een enkele personeelsbijeenkomst. Voor bovenstaande aandachtspunten zijn opleidingen gemaakt om met agressie en geweld om te gaan. Deze opleidingen zijn een goed voorbeeld van de wijze waarop werkgevers en werknemers hun gemeenschappelijkheid nemen voor een belangrijk aspect van de werkomstandigheden. Het staat of valt echter niet met opleidingen alleen. Het constant elkaar aanspreken op veiligheid en het geleerde regelmatig middels bijscholing onderhouden is wellicht nog belangrijker

4.3 Standaardprocedure voor praktisch optreden.

4.3.1 Procedure hoe te handelen bij incidenten

1. Alle incidenten worden direct door het betrokken personeel in het logboek geregistreerd.

2. De manager van het zwembad of diens plaatsvervanger legt bezoekers die de huisregels overtreden conform het gestelde in 4.3.2. Maatregelen een toegangsverbod op.

3. In het geval van strafbare feiten dient een proces-verbaal te worden opgemaakt en ingezonden te worden aan het OM. Dit laat onverlet dat tevens een toegangsverbod kan worden opgelegd. De manager of diens vervanger ondersteunt zo nodig het slachtoffer bij het doen van aangifte.

4. Het door de manager of diens vervanger opgelegde toegangsverbod geldt voor alle aangesloten zwembaden. De betrokken zwembaden worden met naam en adres genoemd in het verbod.

5. Het toegangsverbod bevat de personalia van de overtreder van de huisregels (voor- en achternaam, geboortedatum, geboorteplaats, adres, woonplaats en postcode).

6. Het toegangsverbod dient persoonlijk aan de overtreder te worden uitgereikt. Bij niet accepteren kan het toegangsverbod ook mondeling aangezegd worden. Hiervan wordt melding gemaakt op het registratieformulier. (Indien mogelijk dient als bewijs van uitreiking een handtekening van de overtreder te worden geplaatst op het toegangsverbod of op apart aangehecht formulier.) Het origineel van het toegangsverbod wordt aan de overtreder meegegeven. Als er sprake is van een minderjarige wordt de brief gezonden aan de ouders of verzorgers van de minderjarige. De politie en het zwembad krijgen een kopie.

7. De politie vermeldt in het politieregistratiesysteem de uitreiking van het toegangsverbod.

8. Indien de bezoeker het toegangsverbod overtreedt, wordt de politie ingeschakeld.

9. Nadat de manager of diens vervanger van het zwembad overtreder gesommeerd heeft te vertrekken en deze daaraan geen gehoor heeft gegeven, maakt de Politie proces-verbaal op in het kader van huisvredebreuk en verwijdert de overtreder.

10. Het proces verbaal + toegangsverbod wordt toegezonden aan het parket.

4.3.2 Maatregelen

Aard van de overtreding - Toegangsverbod - Inschakelen politie

Herhaaldelijk niet opvolgen van aanwijzingen personeel (huisregels)
1 - 14 dagen
Ter beoordeling zwembad

Belediging personeel (schelden, grove taal)
1 - 14 dagen
Ter beoordeling zwembad

Dronkenschap
1 - 14 dagen
Ter beoordeling zwembad

Bedreiging personeel (verbaal / non verbaal)
Max. 1 jaar
Ja

Discriminatie personeel (opmerkingen en gedrag)
Max. 1 jaar
Ja

Discriminatie klanten (opmerkingen en gedrag)
Max. 1 jaar
Ja

Diefstal
Max. 1 jaar
Ja

Molestatie personeel (lijfelijk geweld, vechtpartij)
Max. 2 jaar
Ja

Molestatie klanten Lijfelijk geweld, vechtpartij)
Max. 2 jaar
Ja

Aanranding / verkrachting / seksuele intimidatie / pedofilie
Max. 5 jaar
Ja

De maatregelen zijn kaders. Per gebeurtenis kan binnen het kader de duur van het toegangsverbod bepaald worden. Naast het toegangverbod opgelegd door zwembaden kan ook de strafrechter een
toegangsverbod opleggen. Civiele en strafrechtelijke uitsluiting kunnen naast elkaar bestaan. Wel dient daarbij goed bekeken te worden of beide uitsluitingen op elkaar aansluiten.

4.3.3 Indentificeren

In het geval er sprake is van vermoeden van een strafbaar feit wordt door de manager of diens plaatsvervanger de politie ingeschakeld. Deze kan gebruikmaken van de bevoegdheden die opgenomen zijn in de wetboeken van Strafrecht en Strafvordering om achter de identiteit van betrokkene te komen.

4.4 Registratie

Als bijlage is het registratieformulier opgenomen.

4.5 Communicatie
Al bij het betreden van het zwembad, voordat men bij de kassa is, moet voor bezoekers duidelijk zijn dat er huisregels van toepassing zijn. Dit kan geschieden door aan de toegangsdeur het affiche met de iconen aan te brengen. Daarnaast dient in het werkoverleg met het personeel de huisregels een vast aandachtspunt te vormen.

5. Juridisch kader

5.1 Mogelijkheden / bevoegdheden

De manager of diens plaatsvervanger kan ter handhaving van de huisregels van het zwembad overtreders tijdelijk de toegang ontzeggen. Dit gebeurt door middel van het uitreiken van een brief. Hiermee wordt de overtreder de toegang tot alle zwembaden in de regio ontzegd. De politie krijgt een kopie van de uitgereikte brief. De politie maakt aantekening van het toegangsverbod in het politieregistratiesysteem BPS (Hollands Midden), Genesis (Haaglanden) of X-pol (Amsterdam-Amstelland) Als een bezoeker met een opgelegd toegangsverbod zich desondanks toch in het zwembad bevindt, kan deze alsnog door de manager of diens vervanger verwijderd worden. Als betrokkene weigert weg te gaan, is er sprake van huisvredebreuk. De politie kan dan proces verbaal opmaken. Als er sprake is van een strafbaar feit (zie schema) dan dient de manager of diens vervanger de politie in te schakelen. Daarnaast zal de manager of diens plaatsvervanger, voor zover dit binnen zijn bevoegdheid ligt aangifte doen. Tevens dient de manager of diens plaatsvervanger in voorkomende gevallen een mogelijk slachtoffer te stimuleren en te ondersteunen bij het doen van aangifte. Medewerkers
van het zwembad die slachtoffer zijn van een strafbaar feit worden eveneens gestimuleerd aangifte te doen. De manager of diens vervanger kan in zulk een geval de verdachte van een strafbaar feit ook de toegang tot het zwembad voor een periode ontzeggen.

5.2 Privaatrechtelijk / strafrechtelijk / bestuursrechtelijk

Overtreding van deze huisregels levert op zich geen strafbaar feit op. Met het betreden van de accommodatie dient de bezoeker zich te houden aan de huisregels. In de huisregels wordt opgenomen dat bij overtreding ervan de toegang voor een bepaalde periode ontzegd kan worden. Er kan sprake zijn van een strafbaar feit als er wettelijke bepalingen worden overtreden. Dit is bijvoorbeeld het geval als er zich feiten voordoen die huisvredebreuk (138 Sr.) opleveren of als anderszins bepalingen van het Wetboek van Strafrecht worden overtreden (bijv. 184 Sr; het niet voldoen aan een bevel etc. of bijv. zedendelicten) Als een bezoeker een opgelegd toegangsverbod overtreedt, zal de manager of diens vervanger de bezoeker sommeren om het zwembad te verlaten. Als de bezoeker hier geen gevolg aan geeft wordt door de politie proces-verbaal opgemaakt wegens huisvredebreuk.

Op basis van wetgeving, richtlijnen en jurisprudentie is artikel 138 Wetboek van Strafrecht in deze gevallen van toepassing. Een zwembad kan aangemerkt worden als een besloten lokaal in de zin van art.138. Analoog aan bestaande jurisprudentie (Hoge Raad, 14 december 1982, nr. 74431 met conclusie van A-G. mr. Remmelink) is een zwembad in gebruik bij de zwembaddirectie of een gemeentebestuur welke rechthebbende is. Weliswaar is een zwembad voor iedereen toegankelijk, maar de openstelling geschiedt niet zonder voorwaarden. Bezoekers dienen een toegangsbewijs te kopen, het zwembad is op vaste tijden geopend en bezoekers dienen zich aan de voor het zwembad vastgestelde voorwaarden te houden. Iemand die zich niet aan de voorwaarden houdt, waaronder hij het recht op aanwezigheid heeft gekregen, kan de aanzegging krijgen dat hij zich moet verwijderen en zal daaraan moeten voldoen. Bij voetbalstadions kan, volgens de "aanwijzing bestrijding voetbalvandalisme en -geweld", ook een toegangsverbod worden opgelegd. Overtreding hiervan levert volgens deze aanwijzing een overtreding op van artikel 138 Wetboek van Strafrecht. Qua functie is een zwembad te vergelijken met een voetbalstadion.

Momenteel staat in de huisregels van zwembaden regelmatig een verwijzing naar (niet nader benoemde) bepalingen uit de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) die van toepassing zouden zijn. Waarschijnlijk doelen de zwembaden hiermee op artikelen die "Hinderlijk gedrag bij of in voor publiek toegankelijke ruimten" regelen. In de opsomming van dat betreffende artikel komt het woord zwembad niet voor. In de model APV komt het woord zwembad helemaal niet voor. Aangenomen mag worden dat in geen enkele APV het woord zwembad voorkomt. Het betreffende artikel lijkt vooral bedoeld om het nodeloos rondhangen e.d. in en rond voor het publiek toegankelijke gebouwen te bestrijden.
Wat zijn voor publiek toegankelijke ruimten? In de betreffende model APV wordt daarvan geen definitie gegeven. Wel kan verwezen worden naar artikel 1 van de Wet openbare manifestaties. Die wet stelt dat een openbare plaats een plaats is die krachtens bestemming of vast gebruik openstaat voor het publiek, met uitzondering van een kerk e.d.
Gezien het bovenstaande is de lokale APV, die meestal afgeleid is van de model APV van de VNG, geen goede kapstok voor de bestrijding van agressie in zwembaden. Dit laatste wordt van de zijde van de VNG bevestigd.

5.3 Schadevergoeding

Voor het geval er schade is veroorzaakt, zijn er voor de invordering daarvan verschillende wettelijke procedures voorhanden. Eventuele materiële en immateriële schade kunnen bijvoorbeeld door voeging in een strafzaak verhaald worden (Wet Terwee). Door zowel het zwembad als het slachtoffer kan op civielrechtelijke voet schadevergoeding worden geëist van betrokkene - of bij diens minderjarigheid - van ouders/voogden.

5.4 Bezwaar

Als degene die een toegangsverbod opgelegd heeft gekregen het daar niet mee eens is, kan betrokkene voor wat betreft dit verbod, op grond van de klachtenregeling die van toepassing is in het betreffende zwembad een klacht indienen bij de directie van het zwembad. Het indienen van een dergelijke klacht heeft geen schorsende werking.

6. Evaluatie

In de maand september 2002 zal een stuurgroep de werking van het Protocol Gedragsregels zwembaden bespreken. Eén van de leden van de projectgroep Agressie zwembaden zal daartoe het initiatief nemen. Ten behoeve van deze eerste evaluatie is geen nul-meting verricht. Bekeken zal worden hoe een en ander functioneert. Eventueel zullen er voorbereidingen getroffen worden voor wijziging van protocollen die dan in februari 2003 door de oorspronkelijke projectgroep kunnen worden vastgesteld.

7. Aanbevelingen

A. In de collectieve arbeidsovereenkomsten voor de zwembaden dienen afspraken over "veiligheidszorg binnen de zwembaden" opgenomen te worden. Deze aanbeveling heeft vooral betrekking op het verplicht volgen van cursussen omgaan met agressie en geweld, als het onderhouden van de aangeleerde vaardigheden.

B. De toepassing van het document Gedragsregels zwembaden dient een vast agendapunt te zijn voor het werkoverleg bij zowel de zwembaden, als bij de politie en het Openbaar Ministerie.

C. Het gebruik van het document Gedragsregels zwembaden door anderen kan alleen integraal gebeuren. Dat betekent dat alleen het vignet van het project overnemen niet toegestaan is. Het gebruik van het document dient te geschieden op het niveau van politieregio.

Huisregels zwembad

Met het betreden van deze accommodatie geeft u aan zich te houden
aan de hier geldende huisregels (exemplaar bij receptie). Bij het plegen van een strafbaar feit wordt te allen tijde de politie ingeschakeld.

Van harte welkom in deze sportaccommodatie. Het is de bedoeling dat al onze gasten op een optimale wijze gebruik kunnen maken van de beschikbare faciliteiten. Daarom hebben wij een aantal huisregels opgesteld. Wij vragen u onze regels te lezen en na te leven.

Zwemmen is alleen toegestaan in zwemkleding.

Niet met schoenen in de zwemzaal en het 'blotevoetengedeelte' van de kleedaccommodatie.

Kinderen die niet in het bezit zijn van een zwemdiploma, hebben alleen toegang onder begeleiding van een persoon van 18 jaar of ouder in badkleding die beschikt over een goede zwemvaardigheid.

Hardlopen in de zwemzaal is niet toegestaan.

Glaswerk in de zwemzaal is niet toegestaan.

Maak voor het opbergen van uw waardevolle voorwerpen en kleding gebruik van de af te sluiten kluisjes of garderobekasten.

Voor uw en onze veiligheid is videoregistratie aanwezig.

De aanwijzingen van het personeel dienen opgevolgd te worden.

Verbaal en/of lichamelijk geweld wordt niet getolereerd.

De directie is niet verantwoordelijk voor verlies, schade en/of diefstal van uw eigendommen en/of lichamelijk letsel in en om de gebouwen. Zij kan als zodanig niet aansprakelijk worden gesteld.

Het is niet toegestaan zich zonder geldige reden in of bij de kleedaccommodatie op te houden.

Ongewenste en/of gewenste intimiteiten in dit zwembad worden niet getolereerd.