Burgerstad
De zeventiende-eeuwse stadsuitbreiding met de aanleg van de grachtengordel is een groots, kostbaar, ingewikkeld en langdurig project geweest. Dat het niet bij ontwikkelingsplannen alleen is gebleven, zoals in andere Europese steden, is te danken aan de burgerlijke overheid die samenwerkte met ondernemende en welvarende stedelingen.
Niet vreemd, aangezien het Amsterdamse stadsbestuur voornamelijk bestond uit welgestelde kooplieden die door de wol geverfd waren op het gebied van handel, organisatie en financiën.
Praktische inrichting
Omdat de overheid uit de burgerij voortkwam, was er oog voor de praktische inrichting van de stad. De nieuwe aanleg was ruim, wegen en grachten waren bestraat en de openbare instellingen zoals markten, vleeshallen en kerken waren verdeeld over de hele stad. Er was binnen het grachtenplan een scheiding van wonen, werken en verkeer die nieuw was in Europa.
Burgerlijke cultuur
De grachtengordel, gebouwd door en voor burgers, laat zien dat Amsterdam een burgerstad was. Waar in andere grote steden de adellijke of vorstelijke paleizen voor grandeur zorgen, zijn het in Amsterdam de vele honderden koopmanswoningen die allure aan de Herengracht en Keizersgracht verlenen. Het toppunt van burgerlijke cultuur.