Plattegrond
Tegenwoordig hebben we Google Earth, vroeger waren plattegrond, profiel en panorama populair. Amsterdam is zo duizenden keren geportretteerd. Vooral de aanleg van de grachtengordel heeft de Amsterdamse plattegrond uniek gemaakt. Want anders dan in de meeste grachtensteden loopt het grachtenpatroon niet rechthoekig.
Dit unieke grachtenpatroon komt in beginsel doordat de oude binnenstad als een ovaal rondom de eerste dijken langs de Amstel is gebouwd. De zeventiende-eeuwse grachtengordel is om dat historische centrum heen gelegd. Het IJ en de almaar groeiende haven vormden aan de noordkant de begrenzing.
Goed verdedigbaar
De vorm en indeling van de grachtengordel sluit aan bij de destijds heersende idealen voor een esthetische, verdedigbare en efficiënte stad. Een ronde stad is goed verdedigbaar en levert de mooiste plattegrond. Een rastermodel voor woonwijken is praktisch voor de verkaveling. Op slimme wijze is dit gecombineerd door de drie hoofdgrachten niet precies rond te laten lopen, maar ze op te bouwen uit vijf rechte stukken met vier knikken erin.
Tuinencomplex voor stedelingen
Alleen het oostelijke deel van de grachtengordel is uiteindelijk niet uitgevoerd zoals ooit bedacht. De Vierde Uitleg besloeg een groter gebied dan eerder bedoeld, doordat de nieuwe omwalling ook de gegroeide haven moest omsluiten. Toen vervolgens na 1672 de economie stagneerde en de verkoop van de kavels in het gebied ten oosten van de Amstel niet voorspoedig verliep, bleef het land braak liggen. Uiteindelijk werden er enkele grote sociale instellingen gehuisvest en volgens een afwijkende verkaveling werd na 1682 de Plantage aangelegd, een tuinencomplex voor stedelingen. Dit gedeelte, rond het huidige Artis, behoort daarom niet tot de kernzone van het werelderfgoedgebied.