Werelderfgoed
Werelderfgoed is cultureel erfgoed dat onvervangbaar en uniek is en beschouwd moet worden als eigendom van de hele wereld. Concreet gaat het om monumenten, gebouwencomplexen en landschappen over de hele wereld. Alleen erfgoed dat is ingeschreven op de Werelderfgoedlijst van UNESCO mag deze titel dragen.
Waarom is de grachtengordel Werelderfgoed?
Om opgenomen te worden op de lijst moet het monument of gebied aan verschillende criteria voldoen. Voor de zeventiende-eeuwse grachtengordel van Amsterdam zijn de volgende criteria relevant:
I Historische uniciteit
De grachtengordel is het eerste stedenbouwkundig project ter wereld dat op zo een grote schaal planmatig is ontworpen en aangelegd. Het rastermatige ontwerp, met concentrische ringen rondom grachten en radiaalstraten, maakte een unieke combinatie mogelijk van wonen, werken en verkeer. De combinatie van functionaliteit en schoonheid, die in de grachtengordel op zeer hoog niveau is gerealiseerd, is te danken aan de toenmalige lokale burgerlijke overheid. De grachtengordel onderscheidde zich hiermee in sociaal, cultureel en politiek opzicht van alle grote steden in de zeventiende eeuw.
II Verbindende rol tussen culturen in ruimte en tijd
In de zeventiende eeuw was Amsterdam de grootste handelsstad in de wereld. De grachtengordel met haar pakhuizen en koopmanshuizen was het centrum van dit handelsnetwerk. Vanuit de hele wereld werden er waren en producten opgeslagen en vanuit Amsterdam weer verder verhandeld. Ruim een eeuw diende Amsterdam als ‘warenhuis van de wereld'. Russen, Armeniërs, Turken en Perzen waren een vaste verschijning in het Amsterdamse straatbeeld. Naast de goederen die zij vanuit de hele wereld meebrachten, brachten zij ook hun taal, kennis en cultuur mee. Zo werd Amsterdam tevens het ‘intellectuele warenhuis van de wereld'.
III Karakteristiek voorbeeld van een architectonisch of technologisch fenomeen dat een belangrijke rol in de culturele geschiedenis heeft
Amsterdam is het grootste en meest uitgesproken voorbeeld van de Hollandse grachtenstad, waarin niet het wegverkeer, maar het waterverkeer de stedelijke vormgeving bepaalt. Het grachtenplan, met grachten, sluizen, bruggen en kaden, is de basis van de infrastructuur van de grachtenstad. In watersteden als Venetië, bestaat de infrastructuur uit straten en bruggen die eilandjes met elkaar verbinden. In Amsterdam is het tegenovergestelde aan de hand; de straten zijn ontstaan door uitgegraven grachten.